Filip Shiroka: poeti i mërgimit dhe dallëndyshja e atdheut

Ka një dallëndyshe që fluturon nëpër tërë poezinë shqipe të mërgimit, dhe atë e nisi nga larg një shkodran që s'do ta shihte më atdheun: Filip Shiroka (1859–1935). Inxhinier hekurudhash nëpër shkretëtirat e Lindjes së Afërt, poet i mallit në orët e lira, ai u bë një nga zërat më të ëmbël e më të dhembshëm të Rilindjes — njeriu që e deshi Shqipërinë më fort pikërisht se e pa gjithnjë nga larg.

Nga Shkodra në Lindjen e Afërt

Filip Shiroka lindi më 1859 në Shkodër, në një familje qytetare katolike. Arsimin e parë e mori te françeskanët, ndër ta edhe At Leonardo De Martino, një nga edukatorët-poetë të shquar të kohës. Vështirësitë familjare e detyruan të hapte më 1877 një punishte libralidhjeje në qytetin e tij. Por koha ishte e trazuar: pas dështimit të Lidhjes së Prizrenit (1878–1881) dhe presionit osman, Shiroka mori rrugën e mërgimit, si mijëra shqiptarë të tjerë, drejt Lindjes së Afërt rreth vitit 1880. Atje punoi si inxhinier në ndërtimin e hekurudhave, duke kaluar jetën midis Bejrutit, Kajros dhe qyteteve të tjera — larg maleve të Veriut që s'do t'i harronte kurrë.

Zâni i zêmrës

Poezinë Shiroka e shkroi kryesisht midis viteve 1896 dhe 1903, shpesh nën pseudonimet Geg Postrippa dhe Ulqinaku — ky i fundit kujtim i mbrojtjes së Ulqinit, temë së cilës ia kushtoi edhe vjershën e vet të parë, të botuar në italisht më 1878. Vargu i tij është i thjeshtë, muzikor dhe i ngarkuar me një dhembje të kthjellët: malli për atdheun, kujtimi i Shkodrës, dhimbja e të qenit larg. Kryepoezia e tij, Shko dallëndyshe, ku poeti i lutet zogut shtegtar t'i çojë të fala tokës amtare, u bë një nga vjershat më të dashura të lirikës sonë — një lutje e tërë brezash mërgimtarësh të mbyllur në pak vargje. Krijimtaria e tij u përmblodh më vonë në vëllimin Zâni i zêmrës (1933), përgatitur për botim nga shkrimtari shkodran Ndoc Nikaj.

Atdhetari në mërgim

Shiroka nuk qe vetëm poet i nostalgjisë; qe edhe punëtor i çështjes kombëtare nga larg. Mbajti korrespondencë e bashkëpunim me figura si Faik Konica e Nikollë Ivanaj, shkroi për gazeta italiane, mblodhi këngë popullore të Veriut dhe, më 1921, u zgjodh kryetar i shoqërisë "Vëllazëria shqiptare në Egjipt". Në këtë ai ishte tipik i një brezi: diaspora shqiptare e Egjiptit, Rumanisë, Italisë e Amerikës qe një nga djepet e vërteta të Rilindjes — aty ku, larg syrit të Perandorisë, mund të botohej shqipja, të mblidheshin para, të mendohej shteti që ende s'ekzistonte. Mërgimi, për Shirokën dhe për shokët e tij, s'qe arratisje; qe front tjetër i të njëjtës luftë.

Dallëndyshja që u kthye

Filip Shiroka vdiq më 14 nëntor 1935 në Bejrut, larg tokës për të cilën kishte kënduar tërë jetën. Trupin e mbajti Lindja e Afërt; por vargu iu kthye. Sot Shko dallëndyshe mësohet përmendësh, dhe emri i Shirokës qëndron ndër lirikët e parë të mërgimit shqiptar — dëshmi se atdheu nuk matet me kilometra, dhe se një popull mund të mbahet gjallë edhe nga ata që e duan prej së largu. Dallëndyshja që ai nisi njëherë drejt Shqipërisë, në fund, e solli poetin në shtëpi.