Polifonia e Labërisë: UNESCO-ja mbron, por kush e këndon?

Në 2005, UNESCO-ja shpalli polifoninë iso të Labërisë pjesë të trashëgimisë së pasuruar kulturore të njerëzimit. Një certifikatë e varur në një zyrë ministrore në Tiranë. Një paragraf në faqen e internetit të organizatës. Dhe asgjë më shumë.

Njëzet vjet pas kësaj deklarate, kërko në Vlorë ose Gjirokastër për një grup polifonik me anëtarë nën moshën 40-vjeçare. Do ta kesh të vështirë. Shumicën e grupeve që dalin sot në ekran — Gjirokastra Polifonike, Tosk Ensemble, Çajupi — i përbëjnë burra mbi 60-vjeç, shpesh mbi 70. Rreshti i dytë, thjesht, nuk ekziston.

Pse po humbet?

Arsyeja parë është ekonomike. Polifonia iso kërkon që dikush të marrë kohë për të ulur pranë të moshuarve dhe për të mësuar me vesh — nuk ka shkollë, nuk ka partiturë tradicionale, nuk ka YouTube tutorial që funksionon. Djemtë e rinj të Labërisë sot janë në Athinë, Perugia, Milano. Ata nuk do të kthehen për të kënduar.

Arsyeja e dytë është institucionale. Ministria e Kulturës e Shqipërisë ka një linjë buxhetore për trashëgiminë jo-materiale që, në 2024, ishte 4 milionë lekë. Katër milionë — rreth 40 mijë euro — për të gjithë trashëgiminë muzikore, gojore, dhe rituale të vendit.

Ndërkohë, në Tiranë, një koncert i vetëm i organizuar nga bashkia për festën e pavarësisë kushton pesë herë më shumë.

Ruajmë atë që mund të fotografojmë — kostumet, veglat, këngët në studio. Por nuk po ruajmë atë që s'mund të prekim — zërin që bartet nga brezi në brez.

Çfarë mund të bëhet

Dy qendra kulturore — një në Labovë, një në Skrapar — janë ngritur me financim nga diaspora. Funksionojnë me vullnetarizëm. Mësojnë fëmijë të shkollës fillore. Kjo është e gjitha.

Nëse Shqipëria dëshiron të mos e humbasë polifoninë, nuk do ta mbajë e gjallë me monumente ose muzeume. Do ta mbajë e gjallë duke paguar dikë, diku, që të këndojë. Dhe nuk po e bën.

— Redaksia ZHURMA