Riviera shqiptare jashtë sezonit: turizmi i qetë përballë derdhjes së ujërave të zeza

VLORË — Riviera shqiptare jashtë sezonit turistik nuk ngjan aspak me bregdetin e zhurmshëm të korrikut dhe gushtit. Ndërsa mediat e huaja dhe platformat e udhëtimit po zbulojnë gjithnjë e më shumë një model të turizmit të ngadaltë dhe me kosto të ulët, realiteti infrastrukturor në terren vazhdon të dëmtojë atë që fotografitë panoramike fshehin me mjeshtëri.

Pse ka rëndësi

• Riviera shqiptare shtrihet përgjatë bregut të Jonit — nga Orikumi e Vlora te Dhërmiu, Porto Palermoja, Himara dhe Butrinti — e lidhur nga rruga panoramike SH8.
• Vizitorët e huaj po zgjedhin gjithnjë e më shumë muajt maj dhe tetor për çmime të ulëta, ndërkohë që shmangin fluksin mbytës të verës.
• Mungesa e impianteve të trajtimit të ujërave të zeza mbetet një kërcënim i hapur mjedisor, i cili rrezikon të komprometojë çdo zhvillim të qëndrueshëm turistik.

Përtej zhurmës së klubeve të natës dhe rrugëve të bllokuara nga trafiku veror, muajt e pranverës dhe vjeshtës ofrojnë një pamje krejt tjetër të bregdetit të Jonit. Sipas një udhëpërshkrimi të medias italiane "Stato Quotidiano", të publikuar në shqip nga ABC News, muajt maj dhe tetor u ofrojnë udhëtarëve plazhe pothuajse të boshatisura, si dhe mundësi për të eksploruar jetën komunitare në fshatrat e thella si Palasa e Kudhësi. Arkitektura tradicionale në këto zona shpesh mbulohet nga fluksi i madh i pushuesve gjatë gushtit, por jashtë sezonit, ky ritëm afron vizitorët me përditshmërinë e banorëve vendas. Edhe pse disa lokale mbyllen dhe shërbimet reduktohen, infrastruktura rrugore që ka pësuar përmirësime u jep mundësi vizitorëve me automjete personale të eksplorojnë lirisht zonat e thella.

Përvojat konkrete të turistëve e vërtetojnë këtë theks ekonomik dhe kulturor. Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATA) sjell rrëfimin e portalit "Turisti per Caso", ku një çift vizitorësh italianë e cilësojnë udhëtimin shtatëditor të majit si një eksplorim me kosto tejet të favorshme. Pasi fluturuan nga aeroporti "Cristoforo Colombo" i Gjenovës me një biletë prej vetëm 80 eurosh për dy persona, ata morën me qira një automjet dhe zbuluan se shpenzimet në bregdet ishin drastikisht të ulëta. Duke zgjedhur Orikumin si bazë për gjashtë net, ata paguanin vetëm 17 euro për person në natë për një dhomë me pamje nga deti.

Udhëtimi i tyre i shtyu drejt veriut për të parë Xhaminë e Plumbit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë dhe elementet osmane e italiane në qendrën e Muradies në Vlorë, përpara se të vizitonin manastirin e Zvërnecit dhe Kalanë e Kaninës. Më pas, rruga e çoi çiftin drejt jugut përgjatë rrugës panoramike SH8, te plazhet e bardha të Dhërmiut, muret e kalasë së Porto Palermos, Himarës dhe një ndalese historike në manastirin e Ardenicës, aty ku u martua Skënderbeu në vitin 1451. Më shumë sesa pushim në rërë me një çadër që u kushtoi vetëm 10 euro, përvoja thekson gastronominë; ata provuan ëmbëlsirën "trileçe" si dhe darkuan në fshatin malor të Tragjasit, ku shijuan mish qengji e dhallë mes tufave të bagëtive. Sidoqoftë, udhëtarët kritikuan faturat brenda aeroportit të Tiranës, ku një mëngjes kushtonte 14 euro – shumëfish i çmimeve në kafene të tjera të vendit.

Imazhi thelbësor i Rivierës dhe i gjithë Shqipërisë në media shpesh kufizohet te thelbi pamor. Bota Sot, në një fotogaleri që i dedikohet bukurive të bregdetit, flet për një rrugëtim fotografik nga Tirana deri te malet që të lënë pa frymë, mes ujërave të pastra mahnitëse të Jonit. Ky peizazh plotësohet nga një trashëgimi antike dhe diversitet natyror; siç vëren artikulli i ABC News, nuk është vetëm turizmi detar, por edhe lidhjet e shpejta përmes tragetit Bari-Durrës, qendra arkeologjike e Butrintit, liqeni i Ohrit me troftën endemike apo Alpet e Thethit në veri. Tirana vetë po kthehet në qendër tërheqëse falë Bllokut dhe bunkerit bërthamor të kthyer në "Bunk'Art".

Por, kjo ftesë panoramike thyhet shpejt sapo vëzhguesi thellohet në infrastrukturën bazë, e cila vijon të vuajë peshën e rritjes pa plane urbane. Teksa Gazeta Tema publikon të njëjtin material nga italiania "Stato Quotidiano" mbi bukuritë jashtë sezonit, gazeta shqiptare hedh dritë të ashpër mbi anën e errët të këtij bumi: në shumë prej fshatrave më të njohura të bregut, ujërat e zeza vazhdojnë të zbrazen drejtpërdrejt në det. Për të kursyer kostot e mirëmbajtjes së impianteve të pastrimit apo në mungesë të plotë të tyre, hotelet buzëdetit shkarkojnë fekalet pikërisht aty ku notojnë klientët. Denoncimi i medias thekson prerazi se kjo situatë është "e tmerrshme". Kjo gjetje vë në dyshim cilësinë e ujërave që agjencitë theksojnë pa rreshtur dhe nënvizon hendekun e thellë mes natyrës dhe logjikës së industrisë aktuale hoteliere.

Kontrasti që buron nga këto raportime formëson një kritikë të qartë mbi asimetrinë e turizmit kombëtar. Nga njëra anë, siç raportojnë burimet "Stato Quotidiano" dhe "Turisti per Caso", natyra joniane, mikpritja fshatare dhe trashëgimia antike mbeten një magnet real. Nga ana tjetër, zbulimi i Gazeta Tema mbi zbrazjen e fekaleve në det përfaqëson thelbin e një ekonomie afatshkurtër. Ndërtimi i resorteve të mëdha për të gjeneruar fitime të shpejta gjatë verës, pa investuar në bazën ekologjike si impiantet e trajtimit të ujërave, po gërryen asetin bazë gjeografik që tërheq turistët nga Gjenova, Bari apo Evropa Veriore.

Fotografitë e kuruara dhe ditarët e udhëtarëve të mahnitur nga kostot e ulëta janë të pamjaftueshme për të fshehur këtë emergjencë sanitare. Një zhvillim thelbësor ekonomik nuk mund të mbështetet kurrë në zbrazjen e ujërave të zeza në det.

Burimet:

• ATA — Përkthimi i ditarit të "Turisti per Caso" për një udhëtim turistik 7-ditor në bregdet me buxhet të ulët
• ABC News — Raportimi i "Stato Quotidiano" për turizmin e ngadaltë jashtë sezonit veror dhe shtresëzimet e Butrintit
• Gazeta Tema — Raportimi për Rivierën, shoqëruar me denoncimin për derdhjen e ujërave të zeza në det nga hotelet
• Bota Sot — Fotogaleria e peizazheve panoramike të turizmit në Shqipëri

— Redaksia ZHURMA