Te Qirua, raki: gastronomia jonë është histori, jo reklamë

Në fshatin Qirua, në jug të Gjirokastrës, jeton Agathe — ose Agathi, varet kush e thërret. Ajo është 82 vjeç, pjellë e një familjeje dropulliote që flet shqip në shtëpi, greqisht në kishë, dhe një përzierje të dy gjuhëve në kuzhinë.

Kuzhina e saj është e famshme — jo në Instagram, por midis banorëve të zonës. Gjella që e bën të veçantë quhet paraque: mish qengji i pjekur me oriz dhe kos, i servirur në tulipa të pjekur. Është një recetë që ajo e ka trashëguar nga gjyshja dhe që gjyshja e saj e kishte trashëguar nga nëna.

“Nuk ka rëndësi nëse është shqip apo greke,” thotë Agathe kur e pyesim. “Ajo që ka rëndësi është që e kemi gatuar këtu për 300 vjet.”

Gastronomia si politikë

Në dhjetë vitet e fundit, “kuzhina shqiptare” është shfaqur në çdo festival gastronomik të Ballkanit. Kosova ka flija. Shqipëria ka tavë kosi. Maqedonia ka sarme. Secila palë mbron prejardhjen “kombëtare” të gjellës me një seriozitet që do t'i habiste gjyshet që i gatuajnë.

Kuzhina e Ballkanit është e ndërthurur. Fli-ja ka variante në çdo zonë malore nga Postribat në Prizren. Tava e kosit në Elbasan ndryshon nga ajo e Kosturit vetëm për kosin. Sarma është e përhapur nga Lindja e Mesme deri në Poloni.

Kuzhina nuk ka kufij. Vetëm vendet kanë kufij. Dhe kur vendi përpiqet të pronësojë një gjellë, pothuajse gjithmonë do të bëhet për arsye që nuk kanë të bëjnë me ushqimin.

Çfarë mund të mësojmë nga Agathe

Gastronomia shqiptare nuk ka nevojë për reklamë. Ka nevojë për ruajtje. Për gjellëtorët e vegjël që gatuajnë siç ka gatuar familja e tyre për disa breza. Për njerëzit që shkojnë në Qirua për paraque-n e Agathe-s, jo për etiketën “kuzhinë autentike shqiptare”.

Një raki shtëpiake, një copë djathë i bërë me dorë, një gjellë që nuk gjendet në asnjë menu moderne — këto janë trashëgimia jonë. Jo ato që gatuhen për turistë.

— Redaksia ZHURMA