Kanceri i pankreasit: mishi i kuq lidhet me 16% rrezik më të lartë, vetëm 5–10% operohen

PRISHTINË — Një dhimbje në pjesën e sipërme të barkut që kthehet pas darkës. Pak djegie, ndonjëherë të vjella. Blini diçka për stomakun në farmaci, kalon për dy javë, kthehet. Ky është skenari ku humbasin muaj — dhe te pankreasi, muajt vendosin nëse do të ketë fare operacion.

Pse ka rëndësi

• Onkologu Ilir Kurtishi, i cituar nga Telegrafi dhe Indeksonline, thotë se nga numri i përgjithshëm i pacientëve me kancer pankreasi vetëm rreth 5 deri në 10 për qind arrijnë të jenë kandidatë për operacion, sepse shumica diagnostikohen në faza të avancuara.
• Një analizë e re në revistën Frontiers in Nutrition, e përcjellë nga Albeu, me të dhëna nga 16 studime dhe afro dy milionë pjesëmarrës, gjeti se konsumuesit më të lartë të mishit të kuq kishin rrezik relativ 16% më të madh për kancer pankreatik sesa ata me konsum më të ulët.
• Kirurgu abdominal Ymer Durmishi, në Telegrafi, shpjegon se mëlçia, tëmthi, pankreasi, lukthi dhe zorrët e projektojnë dhimbjen në të njëjtin rajon të barkut — prandaj vetë-diagnoza është e pabesueshme.

Dhimbja që nuk e tregon adresën

Durmishi foli për këtë temë në episodin e 82-të të podcastit “Shëndeti në rend të parë”, të mbështetur nga United Hospital dhe të publikuar nga Telegrafi. Pyetja e një qytetari ishte e thjeshtë: si dallohet dhimbja e barkut nëse vjen nga mëlçia, pankreasi, lukthi, zorrët apo veshka? Përgjigjja e kirurgut ishte e sinqertë deri në shqetësim — kjo është një çështje që as vetë mjekët nuk arrijnë gjithmonë ta ndajnë pa vlerësim të detajuar.

Arsyeja është anatomike. “Mëlçia, rrugët biliare, tëmthi, pankreasi, lukthi, zorra, koloni transvers, zorrët e holla, të gjitha projektohen në regjionin epigastrik”, shpjegoi Durmishi. Dhe simptomat vijnë të përziera: dhimbje, të vjella, djegie në lukth. Ai e quan këtë “multisimptoma”. Djegia lidhet me rritjen e aciditetit në stomak, por dhimbja mund të jetë aq e fortë sa pacienti të mos dallojë nëse burimi është lukthi, veshka apo tëmthi.

Kjo është arsyeja pse “më ka rënë stomaku” nuk është diagnozë — është hamendje.

Vonesa e vendos operacionin

Në të njëjtin podcast, onkologu Ilir Kurtishi shpjegoi se trajtimi i kancerit të pankreasit është multidisiplinar: kirurgji, kimioterapi, radioterapi. Por operacioni bëhet vetëm kur sëmundja është e lokalizuar në një pjesë të pankreasit ku qasja operative është e mundur. “Numri i pacientëve që mund të operohen është shumë i vogël”, tha ai — rreth 5 deri në 10 për qind. Pjesa dërrmuese trajtohet me protokolle standarde, kombinime barnash që zgjasin muaj, me rivlerësim të rezultateve. Në disa raste kimioterapia e zvogëlon tumorin dhe, pas konsultimit me kirurgët, mundësia e operimit rishqyrtohet.

Mishi i kuq: një lidhje që rritet me sasinë

Analiza e botuar në Frontiers in Nutrition, sipas Albeu-t, gjeti edhe një marrëdhënie lineare: çdo 100 gramë mish i kuq më shumë në ditë shoqërohej me rritje prej 10 për qind të rrezikut relativ. Studiuesit nuk gjetën ndonjë kufi pas të cilit rreziku kërcen befas. Për mishin e përpunuar — sallame, salsiçe — analiza e 11 studimeve nuk gjeti lidhje statistikisht domethënëse, pavarësisht sasisë. Kjo nuk do të thotë se salsiçja doli “e pastër”; do të thotë se në këtë grup studimesh lidhja nuk e arriti pragun statistikor. Një meta-analizë e publikuar sivjet me të dhëna nga mbi 1.8 milionë persona, po sipas Albeu-t, kishte gjetur se vegjetarianët kanë afërsisht 21 për qind më pak rrezik për kancer të pankreasit sesa konsumuesit e mishit.

Tri gjëra për këtë javë

1. Hiqni një racion mishi të kuq nga java. Njësia e matjes së vetë analizës është 100 gramë në ditë — pra një racion i vetëm më pak është ndryshimi më i thjeshtë që rrjedh drejtpërdrejt nga këto të dhëna. Për një tryezë kosovare, shqiptare apo të diasporës, ku mishi i kuq është qendra e së dielës, kjo nuk kërkon dietë të re; kërkon një ditë më pak.

2. Mos e trajtoni dhimbjen epigastrike që zgjat si problem të lukthit. Nëse dhimbja në pjesën e sipërme të barkut përsëritet me javë dhe shoqërohet me të vjella ose djegie, kërkoni vlerësim mjekësor në vend që të vazhdoni me ilaçe pa recetë për aciditetin. Kjo del drejtpërdrejt nga ajo që shpjegon Durmishi: i njëjti rajon i barkut mbulon shumë organe.

3. Merrni listën e parandalimit që përmendin vetë studiuesit. Ju Dong Yang, drejtor mjekësor i Programit të Kancerit të Mëlçisë në Cedars-Sinai, i tha Syri.net-it — në kontekstin e mbrojtjes së mëlçisë — se parandalimi duhet të përqendrohet te ruajtja e një peshe të shëndetshme, kufizimi i alkoolit, ushtrimi i rregullt dhe menaxhimi i sheqerit në gjak, presionit dhe kolesterolit.

Kafeja mbron mëlçinë — kjo nuk është e njëjta gjë

Këtu Zhurma shton një paralajmërim, sepse titujt përzihen shpejt. Studimi i Cedars-Sinai, i botuar në Clinical Gastroenterology and Hepatology dhe i përcjellë nga Syri.net, ndoqi 354.957 pjesëmarrës të UK Biobank për rreth 13 vjet dhe gjeti se ata që pinin pesë ose më shumë filxhanë në ditë kishin 32% më pak rrezik për cirrozë, 47% më pak për kancer të mëlçisë dhe 42% më pak për vdekje nga sëmundjet e mëlçisë. Ai studim flet për MËLÇINË, jo për pankreasin. Vetë autorët thanë se nuk do t’i rekomandonin askujt të fillojë të pijë kafe vetëm për mbrojtje, bazuar në një studim të vetëm — dhe kafeina nuk u shkon personave me presion të lartë të pakontrolluar, çrregullime të ritmit të zemrës, ankth të rëndë apo pagjumësi.

Vlen edhe kufiri i madh: të gjitha këto janë studime vëzhguese. Analiza e mishit të kuq mbështetej kryesisht në pyetësorë për zakonet ushqimore, të dhënat vinin kryesisht nga Evropa dhe SHBA-ja, dallimet mes studimeve ishin të konsiderueshme, dhe — siç e theksojnë vetë autorët sipas Albeu-t — një lidhje nuk dëshmon se mishi i kuq është shkak i drejtpërdrejtë. Asnjë nga këto studime nuk testoi çajra “detox”, suplemente apo kura alternative. Levat e vetme që dalin nga to janë ushqimi, pesha, alkooli, lëvizja dhe koha deri te diagnoza. Kush ju shet gjë tjetër për pankreasin, po ju shet diçka që këto të dhëna nuk e mbështesin.

Burimet:

• albeu.com — analiza në Frontiers in Nutrition: 16 studime, rrezik relativ 16% më i lartë, 10% për çdo 100 gramë shtesë, pa lidhje domethënëse për mishin e përpunuar
• telegrafi.com — onkologu Ilir Kurtishi: vetëm 5–10% e pacientëve janë kandidatë për operacion
• indeksonline.net — të njëjtat deklarata të Kurtishit nga podcasti “Shëndeti në rend të parë”
• Syri.net — studimi i Cedars-Sinai me 354.957 pjesëmarrës të UK Biobank dhe lista e parandalimit e Ju Dong Yang
• Telegrafi — kirurgu abdominal Ymer Durmishi për dhimbjen që projektohet në regjionin epigastrik

— Redaksia ZHURMA