Dëgjimi i tregimeve dhe loja në natyrë zhvillojnë kujtesën e fëmijëve

PRISHTINË — Bota digjitale u ofron fëmijëve stimuj të shpejtë dhe të mbingarkuar vizualisht, duke e kthyer tryezën e darkës apo hapësirën e lojës në një fushëbetejë për vëmendje. Prindërit sot përballen me një sfidë të përditshme për të mbrojtur thellësinë e përqendrimit të fëmijëve të tyre nga njoftimet e pafundme. Përballë këtij fluksi, zgjidhjet për një zhvillim të shëndetshëm njohës dhe emocional nuk kërkojnë pajisje të teknologjisë së lartë apo kura të kushtueshme. Ato gjenden në zakonet më të vjetra njerëzore: te rrëfimi i historive, loja në natyrë dhe kufizimi i hershëm i rrjeteve sociale.

Pse ka rëndësi

• Vëmendja e shpërndarë është një nga sfidat kryesore të fëmijërisë moderne për shkak të ekspozimit të vazhdueshëm ndaj ekraneve.
• Qasja e hershme në rrjetet sociale mund të ngadalësojë të nxënit dhe përthithjen e njohurive me ekuivalentin e gjashtë muajve shkollim.
• Kthimi te zakonet analoge si dëgjimi i tregimeve zhvillon logjikën, rrit fjalorin dhe përmirëson aftësitë e kujtesës punuese pa ngarkesë të tepruar vizuale.

Fuqia e "pikturës së brendshme"

Një nga metodat më efektive për zhvillimin e përqendrimit mbetet dëgjimi i historive. Siç thekson Telegrafi, fëmijët fitojnë njohuri jo vetëm nga përsëritja apo mësimi klasik, por sidomos përmes dëgjimit dhe imagjinatës. Kur një fëmijë dëgjon një histori pa pasur një libër me ilustrime apo një ekran përpara, në tru aktivizohen njëkohësisht disa procese thelbësore. Ai duhet të kuptojë fjalët, të lidhë ngjarjet, të analizojë shkakun e pasojën dhe të përfytyrojë vetë skenat. Kjo mungesë e stimujve vizualë e detyron fëmijën të krijojë një "pikturë të brendshme", duke forcuar kujtesën punuese dhe arsyetimin logjik.

Përtej anës njohëse, ky proces shërben si një mjet i jashtëzakonshëm emocional. Një raportim i ngjashëm nga Bota Sot detajon se përmes situatave të personazheve, fëmijët mësojnë të procesojnë gjendje emocionale si frika, pasiguria apo krenaria. Duke mos i përjetuar këto emocione drejtpërdrejt, fëmija e vëzhgon situatën nga jashtë, pa presion. Historia bëhet një hapësirë e sigurt dhe një pikënisje për biseda spontane mes fëmijës dhe të rriturit rreth temave sfiduese, si marrëdhëniet me bashkëmoshatarët apo ndjenjat e përjashtimit.

Rrjetet sociale dhe hendeku në shkollim

Ndërsa tregimet rrisin përqendrimin, prania e parakohshme në mediat sociale bën të kundërtën. Një studim i botuar në Nature Human Behaviour dhe i referuar nga Euronews Albania, tregon pasojat e matshme të qasjes së hershme në platformat digjitale. Studiuesi Dr. Marco Gui nga Universiteti i Milano-Bicocca në Itali, së bashku me kolegët e tij, analizoi zakonet e mbi 5,000 nxënësve italianë. Rezultatet zbuluan se fëmijët që hapën llogari në rrjetet sociale në moshën 11 deri në 12 vjeç patën rezultate dukshëm më të ulëta në testet e matematikës dhe leximit sesa ata që pritën deri në moshën 14-vjeçare.

Sipas studiuesve, kjo vonesë barazohet me gjashtë muaj humbje në shkollim. Kontrolli i vazhdueshëm për përditësime në telefon kthehet në një shpërqendrim agresiv që dëmton kujtesën afatgjatë dhe performancën akademike. Interesant ishte fakti që ky hendek nuk u vu re në lëndën e anglishtes — pasi vetë përdorimi i rrjeteve sociale në anglisht u kishte ofruar atyre praktikë me këtë gjuhë, por kjo nuk e kompenson dëmin strukturor në lëndët bazë.

Trupi jashtë, mendja e qetë

Në përpjekjen për t'i mbrojtur, shumë prindër sot i izolojnë fëmijët nga mjedisi natyror. Megjithatë, mbajtja larg nga ekranet duhet të shoqërohet me ekspozimin ndaj natyrës. Doktorët John Gilbert dhe Rob Knight, autorë të librit "Papastërtia është e dobishme", të cituar nga Ekonomia Online, shpjegojnë se një mjedis shtëpiak tepër i sterilizuar dëmton imunitetin e fëmijës. Rastet e ekzemës, astmës dhe diabetit në fëmijëri janë shtuar te fëmijët që nuk bëhen pis me baltë apo që nuk luajnë me kafshët, pasi sistemi i tyre imunitar humbet aftësinë për t'u mbrojtur ndaj pluhurit. Një trup i ekspozuar fizikisht dhe i fortë ndihmon po ashtu në mbështetjen e një mendjeje më të fokusuar.

Hapa praktikë për t'u zbatuar këtë javë

Përtej kuptimit të problemit, burimet sugjerojnë disa veprime të matshme për prindërit kudo në Kosovë, Shqipëri apo diasporë:

• Tregoni histori pa ilustrime: Ndani kohë të dedikuar për të rrëfyer apo dëgjuar tregime bashkë me fëmijën, pa pasur mbështetjen e librave me figura apo tabletave. Kjo do t'i detyrojë ata të përdorin "pikturën e tyre të brendshme" dhe të rrisin kohëzgjatjen e vëmendjes.
• Shtyeni rrjetet sociale pas moshës 14-vjeçare: Duke marrë parasysh studimin e Dr. Marco Gui tek 5,000 nxënësit italianë, vonesa e krijimit të llogarive personale kursen një deficit të barabartë me gjashtë muaj shkollim intensiv. Kufizimi i tyre në fillore dhe në shkollë të mesme të ulët është një mbrojtje e domosdoshme.
• Kufizoni ekranet në makinë dhe praktikoni frymëmarrjen: Përdorimi i tabletave gjatë udhëtimeve jo vetëm që rrit varësinë digjitale, por shkakton të përziera. Mjekja Punam Krishan, në një këshillë të raportuar nga Telegrafi, thekson se për të ulur stresin dhe për të parandaluar këtë gjendje fizike, duhet shmangur leximi apo ekrani në makinë. Në vend të kësaj, praktikoni frymëmarrjen e ngadaltë dhe të thellë për të ngadalësuar ritmin e zemrës dhe për të ekuilibruar reagimin e trupit ndaj lëvizjes, veçanërisht te fëmijët që e kanë sistemin e ekuilibrit në zhvillim.

Kujdes nga grackat e tregut dhe rëndësia e leximit aktiv

Së pari, ashtu siç vëren artikulli në Bota Sot, dëgjimi i historive nuk e zëvendëson kurrë leximin, por vetëm e plotëson atë. Leximi me sy zhvillon rrugë të ndryshme njohëse dhe është baza e shkrim-leximit për fëmijët në moshë shkollore. Zhvillimi i vërtetë gjuhësor vjen kur fëmija dëgjon dhe më pas lexon apo ritregon vetë historinë.

Së dyti, ne si ZHURMA theksojmë se prindërit duhet të refuzojnë prerë mashtrimet e tregut të mirëqenies (wellness). Interneti është i mbushur me reklama për "suplemente për forcimin e trurit", çajra magjikë, teknika "manifestimi" apo skema piramidale produktesh që premtojnë gjenialitet kognitiv pa asnjë provë klinike. Asnjë pluhur artificial nuk e rrit përqendrimin dhe asnjë suplement nuk zëvendëson lojën me baltë, kufizimin e ekraneve dhe bisedat ballë për ballë. Zgjidhja mbetet te durimi, vëmendja njerëzore dhe kontakti me botën reale.

Burimet:

• Telegrafi — Një zakon që i ndihmon fëmijët të përmirësojnë kujtesën dhe përqendrimin
• Bota Sot — Një zakon që i ndihmon fëmijët të përmirësojnë kujtesën dhe përqendrimin
• Euronews Albania — Fëmijët që përdorin mediat sociale në moshë më të re kanë rezultate më të dobëta në testet shkollore
• Ekonomia Online — Papastërtia është e dobishme për fëmijët
• Telegrafi — Harrojini ilaçet! Metoda e thjeshtë që ndalon të përzierat gjatë udhëtimit

— Redaksia ZHURMA