Azem dhe Shote Galica

Para se të kishte UÇK, para se të binte Adem Jashari në Prekaz, Drenica kishte tashmë heronjtë e saj: një burrë dhe një grua që morën pushkën kundër një perandorie. Azem dhe Shote Galica janë hallka e parë moderne e zinxhirit të qëndresës shqiptare — dhe gruaja që u bë legjendë me armë në dorë.

Kaçakët e Drenicës

Azem Galica (Azem Bejta) lindi në fshatin Galicë të Drenicës. Kur trojet shqiptare ranë nën sundimin serb e më pas atë të Mbretërisë Jugosllave, ai u ngrit në krye të Lëvizjes Kaçake — një kryengritje e gjerë e armatosur e viteve 1920, që në kulmin e saj mblodhi rreth 10,000 burra nën komandën e tij. Azemi kishte rezistuar që nga Luftërat Ballkanike e fillimi i Luftës së Parë Botërore; tani po bënte luftën e vet për lirinë e Kosovës.

Shote Galica — Heroina e Drenicës

Pranë tij qëndronte gruaja e tij, Shote Galica, e lindur në Radishevë të Drenicës. E martuar me Azemin më 1915, ajo nuk mbeti pas — u bashkua me çetën dhe luftoi krah për krah, e veshur si luftëtare, me pushkë në dorë. Kur Azemi ra nga plagët më 15 korrik 1924, Shotja nuk u tërhoq: mori vetë komandën dhe e mbajti luftën gjallë deri më 1926, kur u plagos rëndë. Për këtë, kujtesa kombëtare e quan "Heroina e Drenicës" — një nga gratë e para luftëtare të historisë sonë moderne.

Hallka e parë e zinxhirit

Galicët humbën betejën e tyre, por nuk e humbën idenë. Ata vendosën një shembull që Drenica nuk e harroi kurrë: se liria mbrohet me armë kur fjala nuk mjafton, dhe se as gratë nuk rrinë mënjanë. Shtatëdhjetë vjet më vonë, në të njëjtën luginë, UÇK-ja dhe Adem Jashari e morën sërish atë pishtar. Nga kaçaku te komandanti, filli i qëndresës mbeti i pakëputur — dhe te Drenica, ai ende merr frymë.

Burimet: Noel Malcolm, Kosovo: A Short History; Miranda Vickers, Between Serb and Albanian: A History of Kosovo; kujtesa popullore dhe historiografia mbi Lëvizjen Kaçake (1918–1928). Datat dhe figurat kryesore (Azem Bejta nga Galica; Shote Galica nga Radisheva, martuar 1915; rënia e Azemit më 15 korrik 1924; Shotja merr komandën deri më 1926) u kryqëzuan me burime. Vlerësimet numerike (p.sh. ~10.000 luftëtarë) jepen si vlerësime, jo numërime; korniza serbe “kush e nisi” nuk u përdor.