Granai-Kastriota — pasardhësit e Vrana Kontit dhe fisnikëria shqiptare në Napoli

Granai-Kastriota — ose Branai Castriota siç i quajnë dokumentet italiane të shek. XVI — ishin familja fisnike shqiptare e Italisë së Jugut, pasardhës të Vrana Kontit, njërit prej komandantëve kryesorë të Skanderbegut. Pa lidhje të konfirmuar gjaku me Kastriotët e Skanderbegut — megjithëse disa burime sugjerojnë se i takonin të njëjtit fis — ata e ndërtuan me kohë mbiemrin e dyfishtë që i lidhi me heroin kombëtar dhe i ngritën në fisnikërinë e Mbretërisë së Napolit.

Bernardo Branai, djali i Vrana Kontit, u vendos në Napoli pas rënies graduale të rezistencës shqiptare. Gruaja e tij, Maria Zardari — e bija e Paolo Zardarit dhe e Teodorës Muzaka — i lidhte Branitë me dy shtëpitë e tjera kryesore fisnike shqiptare, Zardariët dhe Muzakajt. Djali i Bernardos, Alfonso Branai, ishte ai që adoptoi mbiemrin Castriota për të nderuar lidhjen martesore me farefisni të Donikës Arianiti — gruas së Skanderbegut — duke formalizuar kështu emrin: Branai Castriota ose Granai Castriota.

Vrana Konti — komandanti i Skanderbegut

Vrana Konti mbetet figura qendrore e rrethimit të parë të Krujës. Më 14 maj 1450, Sulltan Murad II mbërriti para mureve me rreth 100,000 ushtarë. Skanderbegu zgjodhi strategjinë e guerrilës: la brenda kështjellës 1,500 trupa nën komandën e Vrana Kontit, ndërkohë që vetë doli me forcat kryesore për të sulmuar vijat osmane nga jashtë. Rrethimi zgjati pesë muaj e gjysmë — deri më 26 tetor 1450, kur Murati u tërhoq pa e pushtuar kështjellën.

Osmanët ndërmorrën tre sulme direkte mbi muret — të gjitha u zmbrapsën. Tentativa për të prerë burimet e ujit dështoi; një koridor minues nëndheshës u shemb. Murati dërgoi negociatorë me 300,000 aspra osmane dhe premtime për gradë të lartë oficeri — oferta, të dyja, të refuzuara. Historiani bashkëkohës Marin Barleti, i pari që dokumentoi rolin e Vrana Kontit në Historia de vita et gestis Scanderbegi (Roma, 1510), e portretizoi komandantin si figurë heroike të besës — trima që i qëndroi fjalës Skanderbegut kur Murati vetë i ofronte lavdi.

Dy shekuj pas betejës, Margherita Sarrocchi e vendosi Vrana Kontin si personazh epik në La Scanderbeide. Vepra u botua fillimisht me 14 kanto në Romë (1606) — i pakorrigjuar nga autoresja — dhe arriti formën përfundimtare me 23 kanto në edicionin definitiv (Romë, 1623). Sarrocchi i jep Vrana Kontit fjalime lidhur me atdheun, besën dhe nderin e luftëtarit shqiptar — dëshmi që emri i komandantit mbante peshë poetike edhe dy shekuj pas betejave, brenda letërsisë italiane të Rilindjes.

Dega napolitane dhe titujt e Mbretërisë

Në Napoli, familja Branai fitoi njohje fisnike të plotë. Alfonso Branai Castriota mbante rrjete vëzhgimi aktive në Shqipëri dhe organizonte njësi nga stradiota — kalorësia e lehtë shqiptare e spikatur në ushtritë italiane të kohës. Vëllai i tij, Giovanni Branai Castriota (rreth 1468–1514), ishte i njohur si shqipfolës — fakt i dokumentuar dhe jo i zakonshëm edhe midis fisnikërisë arbëreshe të brezit të dytë.

Titujt zyrtarë erdhën nga dy mbretër: Alfonso II i Napolit i dha familjes Grafin e Kopertinos në 1494; Ferdinand Katoliku konfirmoi Dukatën e Ferrandinës në 1505, pas shërbimeve ushtarake ndaj Kurorës Spanjolle. Giovanni u martua me Giovanna Gaetani dell'Aquila d'Aragona — martesë e lartë fisnike italiane. Megjithatë: Giovanni fliste shqip, Alfonso mbante agjentë në Shqipëri, familja ruante lidhje aktive me trojet e origjinës deri thellë në shek. XVI. Studiuesi Gennaro Varriale (Universidad de Granada) ka botuar hulumtim specifik mbi brezin e parë të shtegtarëve pas Skanderbegut në Napoli — ku familja Granai-Castriota figuron si njëri prej rasteve të dokumentuara.

Arbëreshët dhe kujtesa e epokës

Granai-Kastriotët ishin pjesë integrale e asaj lëvizjeje të madhe arbëreshe që ruajti Shqipërinë si komunitet kulturor në Italinë e Jugut. Vala e parë e madhe migrimi erdhi pas vdekjes së Skanderbegut (janar 1468); vala e dytë, pas rënies së Krujës dhe Shkodrës (1478–1479). Bashkë me Kastriotët e Galatinës, Muzakët, Arianitët, ata ndihmuan në ngritjen e kishave dhe shkollave të katehezës arbëreshe. Disa nga vallëzimet, kostumet dhe festat arbëreshe që sot ruhen në fshatra si Piana degli Albanesi (Sicili), San Benedetto Ullano (Kalabri) dhe San Marzano di San Giuseppe (Puglia) rrjedhin nga periudha kur familje si Granai-Kastriotët ishin patronët kulturorë të kësaj bashkësie.

Ndryshe nga disa familje që u zhdukën në asimilimin italian, Granai-Kastriotët e mbajtën gjallë identitetin e tyre — pjesërisht nga nderi rreth emrit Castriota, pjesërisht sepse kontributi i Vrana Kontit tek Skanderbegu ishte aq i dokumentuar sa i jepte trashëgimisë peshë heroike të pamohueshme.

Pse na intereson sot

Granai-Kastriota nuk janë familja më e fuqishme që prodhoi Shqipëria mesjetare. Por ata janë dëshmi e diçkaje tjetër — të asaj që ndodh kur një komb humbet atdheun por ruan emrat. Pesëqind vjet pas Vrana Kontit, në arkivat e Napolit dhe Leçes ende qëndron kujtimi i komandantit që refuzoi 300,000 aspra osmane dhe pesë muaj rresht mbajti kështjellën. Ata nuk u bënë italianë të gjithë; brezat që ruajtën gjuhën, që shkruan kontratat martesore shqip, janë provë se identiteti nuk është vetëm tokë — është edhe emër i mbajtur, familje e mbajtur, kujtim i mbajtur.

Burimet:

• Wikipedia — Vrana (military commander): genealogjia, oferta osmane e 300,000 asprave, datat e rrethimit (14 maj–26 tetor 1450)
• Gennaro Varriale, «I Castriota-Granai a Napoli: la prima generazione di esuli dopo Skanderberg» (2018) — hulumtim akademik i specializuar mbi familjen në Napoli
• Marin Barleti, Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis (Roma, 1510) — burim primar bashkëkohës; i pari historian që dokumenton rolin e Vrana Kontit
• Margherita Sarrocchi, La Scanderbeide (Roma, 1623) — epos heroik; botim i parë 1606 (14 kanto), definitiv 1623 (23 kanto)

— Redaksia ZHURMA