Albulena Haxhiu: gruaja që mban shtetin pa qenë e zgjedhur

Më 4 prill 2026, Albulena Haxhiu mori detyrën e Kryetares së Republikës — në mungesë. Vjosa Osmani-Sadriu kishte mbaruar mandatin; Kuvendi nuk arriti të zgjidhte pasardhës brenda afatit kushtetues. Kushtetuta e Kosovës parashikon se kur posti është i lirë, e mban kryetarja e Kuvendit. Haxhiu, kryetare e Kuvendit që nga 11 shkurti, u bë kështu — për të dytën herë radhazi pas Glauk Konjufcës më 2020 — funksionarja që mban shtetin pa qenë e zgjedhur prej tij.

Kjo është figura mbi të cilën Vetëvendosja po ndërton arkitekturën e re institucionale të Kosovës. Lindur më 11 maj 1987 në Prishtinë, e shkolluar në Drejtësi në Universitetin e Prishtinës dhe me magjistër në Drejtësi Penale nga Universiteti i Evropës Juglindore në Tetovë, Albulena Haxhiu ka qenë në Kuvend që nga viti 2010 — kur u bë deputetja më e re në historinë e Kosovës, vetëm 23 vjeç. Atëherë Vetëvendosja sapo kishte hyrë në parlament. Sot ajo është një nga emrat e parë të lëvizjes; nipja e Ahmet Haxhiut, aktivistit politik shqiptar të kohës jugosllave, dhe gruaja e Alban Krasniqit.

Drejtësia e Kosovës — projekti i mandatit

Haxhiu ka qenë dy herë Ministre e Drejtësisë në qeveri Kurtit: nga 3 shkurti deri më 3 qershor 2020, dhe pastaj nga 22 marsi 2021 deri më 26 gusht 2025. Në mandatin e dytë, dhe veçanërisht pas vitit 2022, ajo u bë drejtuese e dy reformave që janë gjurma më e qartë e këtij qeverisjeje në strukturën e shtetit:

• Vetimi (Vetting) — projekti për "pastrimin" e gjyqësorit, miratuar nga Komisioni i Venedikut në vitin 2022 dhe përcjellë në Kuvend në shtator të atij viti. Procesi i shqyrton paqartësitë në pasurinë e gjyqtarëve dhe prokurorëve të lartë; kthen prej tyre ata që nuk e justifikojnë.
• Konfiskimi i pasurisë së pajustifikuar — Ligji për Byronë Shtetërore për Verifikim dhe Konfiskim të Pasurisë së Pajustifikuar, miratuar nga Kuvendi më 2023. Mjeti më i fortë anti-korruptiv që Kosova ka pasur ndonjëherë.

Të dyja ligje që opozita — PDK, LDK, dhe vetë presidentja Osmani në momente të caktuara — i ka kontestuar si "shkelje kushtetuese". Asnjëra nuk është rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese. Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit i Transparency International-it ka kaluar Kosovën nga 36 (2020) në 44 (2024) — përparim më i shpejtë se çdo vend tjetër në Ballkanin Perëndimor.

Kontestime dhe nemcie

Por Haxhiu ka mbledhur edhe akuza të vazhdueshme. Më 2023 ajo u akuzua nga opozita dhe disa analistë juridikë se ka tentuar të kontrollojë emërimet e prokurorëve të lartë në mënyrë që anashkalon Këshillin Prokurorial — kontestim i cili nuk ka rezultuar me ndëshkim formal por që mbeti pjesë e debatit publik. Më 2024, ajo u akuzua nga grupime të të drejtave të njeriut për retorikën e ashpër ndaj kritikëve dhe gazetarëve. Më 2025, Prokuroria Speciale e thirri Kurtin për dëshmi në lidhje me një rast të mundshëm keqpërdorimi prej 600,000 eurosh nga rezervat shtetërore — Kurti refuzoi të shkonte personalisht. Haxhiu si Ministre e Drejtësisë mbrojti pozicionin.

Kjo është tensioni në portretin e saj. Reformat juridike që Kosova mban prej saj janë reale dhe të dokumentuara. Por po e njëjta ministria e drejtësisë që mbron një kryeministër nga prokuroria — ndoshta drejt — ka edhe një praktikë institucionale që kërkon shqyrtim më të gjerë sesa "këto janë akuza politike të opozitës".

Detyra e tanishme — kryeministrja që pret

Si Kryetare në mungesë e Kosovës, Haxhiu mban tani një post që, sipas tradës kushtetuese kosovare, mbahet me protokoll dhe me qetësi. Mandati i saj zgjat deri në zgjedhjen e kryetarit të ardhshëm — dhe ky proces vetë ka rrëzuar Kuvendin: pasi Vetëvendosja nuk arriti dakordim brenda afatit kushtetues edhe pas pesë muajsh provash, Kuvendi është shpërndarë dhe zgjedhjet e reja janë caktuar. Haxhiu mban funksionin gjatë kësaj periudhe të papërcaktuar.

Çka del nga ky vrull i jashtëzakonshëm — ku një ministre e drejtësisë bëhet kryetare e Kuvendit dhe pastaj kryetare në mungesë në më pak se dy muaj — varet nga zgjedhjet e ardhshme. Nëse Vetëvendosja kthehet me shumicë solide, Haxhiu mund të bëhet kryeministre, kryetare e Kosovës, ose të kthehet në Drejtësi për një mandat të tretë. Të tre janë opcione që do ta ndryshonin politikisht imazhin e shtetit. Asnjëri prej tyre nuk është i pamundur. Sot, ajo është gruaja më e fuqishme dhe më e diskutuar e shtetit kosovar — dhe vetëm kjo është një biografi që pak nga gjenerata e saj e kanë shkruar.

Linja gjenealogjike — Ahmeti, gjyshi që ende ndan opinionin

Ahmet Haxhiu, gjyshi i Albulenës, ishte aktivist politik shqiptar i kohës jugosllave — pjesë e gjeneratës që ngriti çështjen e Kosovës para se Lëvizja Kombëtare e Kosovës dhe pastaj UÇK-ja ta merrnin atë. Si shumë politik shqiptarë të asaj periudhe, ai bëri kohë në burgjet jugosllave; pas pavarësisë u nderua si pjesë e atij brezi. Albulena Haxhiu nuk e ka theksuar shpesh këtë lidhje në karrierën e saj publike, ndoshta për të mos u dukur si politikane "trashëgimie" në një lëvizje që ngriti zërin pikërisht kundër klasës politike trashëgimore. Por lidhja është aty.

Vetëvendosja, e themeluar nga Albin Kurti më 2005 me grafitin "Pa negociata, Vetëvendosje" mbi muret e UNMIK-ut, ka pasur që në fillim një tipar që e dallonte nga partitë e tjera kosovare: ajo nuk ishte parti e ish-luftëtarëve të UÇK-së (si PDK ose AAK), nuk ishte parti e elitës pre-luftë (si LDK), por ishte lëvizje e gjeneratës pasluftë — studentë, akademikë, aktivistë qytetarë. Albulena Haxhiu e mishëron pikërisht këtë profil: është nga gjenerata që u rrit pas pavarësisë, është juriste e formuar në universitete kosovare dhe maqedonase, ka mbajtur deputeti që në moshën 23 vjeç. Ajo është një produkt i Vetëvendosjes në po atë mënyrë që Vetëvendosja është një produkt i vetes së saj — mishërimi i një ideje politike të kthyer në praktikë institucionale.

Krijimi i ligjit të vetimit dhe ligjit të konfiskimit të pasurisë së pajustifikuar — ligje të cilat kanë rezistuar Gjykatën Kushtetuese dhe kanë prodhuar përparimin më të shpejtë antikorruptiv në rajon — është biografia profesionale që Albulena Haxhiu mbart. Por pranë saj qëndron edhe një biografi politike që akoma nuk është shkruar plotësisht: si e ka mbajtur Vetëvendosja drejtësinë në Kosovë në një kohë kur BE-ja ka kërkuar përgjegjshmëri të lartë dhe SHBA-ja ka kërkuar moderim politik. Drejtësia që Haxhiu ka ndërtuar do të vlerësohet jo me reformat e dje, por me prokurimet, dënimet, dhe konfiskimet që do të ndodhin në vitet e ardhshme. Aty është prova e vërtetë.

Burim: Wikipedia — Albulena Haxhiu; Kuvendi i Republikës së Kosovës

— Redaksia ZHURMA