Albin Kurti: burri që nuk ndalet, as nga Beogradi, as nga Brukseli

Në 1997, policia serbe e arrestoi Albin Kurtin brenda Universitetit të Prishtinës. Ai ishte njëzet e dy vjeç dhe drejtonte protestat studentore kundër regjimit të Milosheviqit. Gjykata jugosllave i dha pesëmbëdhjetë vjet burg. Ai doli pas katër vitesh, i liruar nën presion ndërkombëtar dhe me fushatë të Amnesty International — dhe me bindjet themelore të tij të çelikosura, jo të thyer.

Albin Kurti lindi më 24 mars 1975 në Prishtinë, brenda sistemit jugosllav por në bregun e fundit të tij historik. Formimi i tij politik nisi në vitet 1990, kur shteti serb kishte larguar shqiptarët nga universitetet dhe institucionet publike dhe rezistenca civile kishte marrë formën e lëvizjeve studentore paralele. Kurti u pozicionua në krahun konfrontues të asaj rezistence — jo thjesht si student me synim diplomë, por si organizator me ambicie politike të qarta, duke vepruar brenda rrjetit të aktivizmit kombëtar.

Lirimi i tij në 2001 nuk solli rehabilitim dhe integrim të qetë. Ndërkohë që shumica e figurave politike kosovare u integruan brenda arkitekturës ndërkombëtare të UNMIK-ut dhe procesit post-luftë, Kurti e sulmoi atë arkitekturë si kolonializëm të maskuar. Lëvizja Vetëvendosje!, të cilën e themeloi në 2005, u ngrit si kryengritje kundër UNMIK-ut dhe Planit Ahtisaari — duke argumentuar se pavarësia e mbikëqyrur nuk ishte pavarësi e vërtetë. Ky pozicionim e izoloi nga elita politike kosovare e asaj periudhe, por i ndërtoi një bazë elektorale të qëndrueshme tek votuesit e rinj dhe ata që nuk identifikoheshin me PDK-në apo LDK-në.

Vetëvendosja hyri në Kuvend në 2010 me metodat e saj karakteristike: gaz lotsjellës i lëshuar nga tribuna parlamentare, bllokime procedurale, protesta rrugore ndaj vetos ndërkombëtare mbi çështjen e statusit. Kurti e justifikoi metodën si domosdoshmëri kundër konsensusit të paracaktuar. Rritja elektorale ishte graduale por e qëndrueshme. Qeveria e tij e parë, e formuar në shkurt 2020 në koalicion me LDK-në, zgjati vetëm pesëdhjetë e një ditë — rrëzuar nëpërmjet mocionit të mosbesimit pasi LDK-ja u largua nga blloku mes disputeve mbi menaxhimin e pandemisë COVID-19 dhe deklarimit të gjendjes së jashtëzakonshme, duke u bashkuar me PDK-në për ta votuar kundër.

Zgjedhjet e 14 shkurtit 2021 e vendosën Kurtin në territorin e historisë: Vetëvendosja mori 47.97 për qind të votave, rezultat i paprecedentë që asnjë parti kosovare nuk e kishte arritur ndonjëherë. Mandati i dytë i dha liri veprimi pa koalicion të detyrueshëm. Qeveria nisi me axhendë reformiste: digitalizimi i shërbimeve publike, rritja e mbledhjes tatimore, goditja e strukturave të ekonomisë informale. Eurostati dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar shënuan rritje ekonomike gjatë periudhës, edhe pse debati mbi shpërndarjen e asaj rritjeje dhe mbi efektet konkrete për qytetarët mbeti i hapur.

Brenda hapësirës shqiptare, Kurti ka pozicionin e atij që nuk luan sipas rregullave të pashkruara. Me Edi Ramën, kryeministrin e Shqipërisë, marrëdhënia ka luhatjet e veta: bashkëpunim i shpallur mbi agjendën pan-shqiptare dhe proceset e integrimit evropian, por dallime qasje-sh dhe tensione strategjike mbi raport-in me Serbinë dhe QUINT-in. Ish-aleata e tij Vjosa Osmani, e cila u shkëput nga Vetëvendosja dhe themeloi Lëvizjen Guxo!, ndan me të funksionin presidencial dhe ka pasur fërkime të dukshme institucionale gjatë gjithë mandatit të dytë. Rivalët historikë — PDK-ja dhe LDK-ja — e paraqesin si të pagatshëm për kompromis; ai i paraqet ata si produkte të sistemit që premtoi ta çmontonte.

Tensionet më të forta të mandatit të dytë kanë ardhur nga veriu i Kosovës dhe marrëdhënia e prishur me Perëndimin. Pas sulmit të Banjskës në shtator 2023 — ku një grup i armatosur sulmoi dhe vranë një oficer të Policisë së Kosovës — qeveria Kurti e cilësoi ngjarjen si agresion shtetëror serb të planifikuar. QUINT-i — Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia — i kërkoi Prishtinës deeskalim dhe moderim të narrativës. Kurti refuzoi të ulte tonin. Pasoja e dukshme: Uashingtoni pezulloi pjesëmarrjen e Kosovës në disa programe dhe aktivitete të NATO-s dhe vendosi masa ndaj zyrtarëve kosovarë, duke e izoluar Prishtinën diplomatikisht pikërisht në momentin kur Serbia ndodhej nën presion ndërkombëtar.

Kritika e besueshme ndaj Kurtit kalon nëpër tre boshte. Zgjedhjet e veriut të nëntorit 2023 — të cilat OSBE-ja dhe BE-ja i kritikuan si të mbajtura pa kushte minimale të pjesëmarrjes, duke prodhuar kryetar bashkish shqiptarë në komuna me shumicë serbe me nën pesë për qind votues — ushqyen tensionet etnike dhe izolimin diplomatik, pa zgjidhur asgjë strukturore në veri. Ngurtësia ndaj zbatimit të pikave të Marrëveshjes bazë të Ohrit — të negociuar në mars 2023 — tregon një qasje ku pozicionimi kombëtar vlerësohet mbi kostot e partneritetit; qasje që mund të jetë e drejtë, por që ka pasoja reale. Mediat hulumtuese kosovare, përfshirë BIRN-in, kanë ngritur gjithashtu pyetje mbi selektivitetin e drejtësisë antikorrupsion — nëse ndjekja ndaj zyrtarëve të opozitës është proporcionale me vëmendjen ndaj rrethit të afërt të qeverisë.

Çfarë mbetet e hapur është pyetja nëse Kurti mund ta ruajë identitetin e tij si opozitar brenda pushtetit. Çdo qeveri e gjatë gjeneron strukturat e veta klienteliste; çdo lëvizje që fitoi votat me premtimin e thyerjes së sistemit ballafaqohet me sfidën e mos-u-bërit sistem. Nëse Vetëvendosja do të mbajë dominancën elektorale edhe në ciklin e ardhshëm, do të provohet nëse metodat e Kurtit ishin mjete për diçka tjetër — apo fund vetë.

Paradoksi qendror i Albin Kurtit: burri që u bë politikan duke i mohuar kategorinë e politikanit, dhe i cili mbetet i besueshëm vetëm nëse vazhdon ta mohojë atë.

Burim: Wikipedia (të dhëna biografike publike), BIRN Kosovo, Prishtina Insight, Gazeta Express, raporte të OSBE-së mbi zgjedhjet e veriut 2023, Komisioni Evropian (raportet e progresit 2022–2024). — Redaksia ZHURMA