Person · Rilindja Kombëtare
Pandeli Sotiri
–
Mësuesi i parë që çeli Mësonjëtoren e Korçës
Mësuesi që solli 150 abetare nga mërgimi dhe hapi Mësonjëtoren e Parë Shqipe në Korçë më 7 mars 1887 — data që sot është Dita e Mësuesit.
Pandeli Sotiri (Selckë, rreth 1843 — Stamboll, rreth 1891) ishte mësuesi që hapi Mësonjëtoren e Parë Shqipe në Korçë më 7 mars 1887 — shkolla e parë ku fëmijët shqiptarë mësuan të lexonin e të shkruanin në gjuhën e tyre, në një kohë kur ajo gjuhë nuk kishte as shkollë, as të drejtë qytetare. Shqipen e kishte mësuar prej Koto Hoxhit; alfabetin dhe abetaret i solli prej rrjetit të mërgimit — Shoqërisë së Stambollit dhe shtypit shqip të Bukureshtit. Në Korçë ai mbërriti me 150 abetare në trastë, hapi një derë klase, dhe u zhduk pas pak kohësh larg atdheut. Data që zgjodhi për ta çelur shkollën është sot Dita e Mësuesit.
Përmbajtja4 pjesë
Pse ka rëndësi
- Deri më 1887 shqipja nuk kishte asnjë shkollë të vetën: fëmijët ortodoksë arsimoheshin në greqisht, dhe gjuha amtare mësohej fshehurazi, prej mësuesish që rrezikonin veten.
- Më 7 mars 1887 Pandeli Sotiri çeli në Korçë Mësonjëtoren e Parë Shqipe me 150 abetare të sjella nga rrjeti i mërgimit — Shoqëria e Stambollit dhe shtypshkronjat e Bukureshtit.
- Ajo datë festohet sot si Dita e Mësuesit.
Nga Selcka te Shoqëria e Stambollit
Pandeli Sotiri lindi rreth vitit 1843 në fshatin Selckë, në trevën e Gjirokastrës. Si çdo i krishterë ortodoks i jugut, arsimin e parë e mori në greqisht — gjuha e vetme që i lejohej shkollës e kishës; shqipja mësohej vetëm fshehurazi, prej mësuesish që e rrezikonin veten. Njërin prej tyre Sotiri e pati mësues të drejtpërdrejtë: Koto Hoxhin, i cili në seminarin greqishtfolës ua jepte nxënësve abecenë e ndaluar të gjuhës së tyre. Kështu fara kaloi nga dora e mësuesit te dora e nxënësit — një zinxhir që do të mbaronte te dera e një shkolle në Korçë.
Kur më 1879 rilindasit e mbledhur në kryeqytetin osman themeluan Shoqërinë e të Shtypurit të Shkronjavet Shqip — trupin që do të vendoste një alfabet të vetëm dhe do të shtypte librat e parë — Pandeli Sotiri qëndronte mes nënshkruesve të parë të kanonizmës së saj. Ai s'ishte teoricien i gjuhës si Sami Frashëri; ishte njeriu praktik i lëvizjes, organizatori që dinte të kthente një vendim komiteti në një shkollë të vërtetë me nxënës e banka.
Drita e Bukureshtit: rrjeti i mërgimit
Rilindja nuk qe një ngjarje brenda kufijve; qe një rrjet mbi kufij. Në korrik 1881 Shoqëria e Stambollit e dërgoi Sotirin bashkë me Jani Vreton në Bukuresht, si përfaqësues të saj te koloni e madhe shqiptare e Rumanisë — nyja ku paraja, shtypshkronja dhe mendimi kombëtar rrjedhnin drejt atdheut. Aty Sotiri u lidh me gazetën Drita (1883–1884), të cilën më vonë e rimori e ia ndërroi emrin në Dituria. Prej po asaj kolonie mërgimtare doli edhe mbështetja financiare që do të mbante gjallë shkollën e Korçës. Kur Sotiri u nis drejt jugut, në trastë kishte 150 abetare të shtypura — jo produkt i një njeriu, por i gjithë aparatit: shoqëria e Stambollit që i vendosi shkronjat, shtypshkronja e mërgimit që i derdhi, rrjeti që i çoi deri në kufi.
7 marsi 1887: 150 abetare dhe një shkollë
Leja për të hapur një shkollë shqipe kishte ardhur më 1885, kur Naim e Sami Frashëri ia zunë atë Sulltanit — një shkollë djemsh, formalisht e lejuar, praktikisht e rrezikshme. Zbatimi i ra Pandeli Sotirit. Më 7 mars 1887, në një shtëpi të qytetit, ai hapi Mësonjëtoren e Parë Shqipe me tridhjetë e pesë nxënës. Brenda pak kohësh numri u rrit në gjashtëdhjetë, pastaj afër dyqind — të krishterë e myslimanë në të njëjtat banka, gjë e padëgjuar për kohën. Pikërisht ky bashkim e ktheu shkollën në kërcënim: Patriarkana e Stambollit dhe kleri grek e panë si sfidë ndaj pushtetit të tyre mbi ortodoksët shqiptarë dhe u kanosën me shkishërim atyre që dërgonin fëmijët. Vetë Sotiri u largua nga Korça brenda po atij viti, duke ia lënë drejtimin Thanas Sinës; shkolla vazhdoi vite të tëra derisa pushteti osman, nën trysninë e klerit, e mbylli dhunshëm në fillim të shekullit.
Fundi i vetë Sotirit mbeti i mjegullt: vdiq rreth vitit 1891 në Stamboll, në rrethana të pashpjeguara larg vendit që i kishte dhënë shkronjat e para. Por dita që zgjodhi mbeti. 7 marsi — dita kur një mësues nga jugu hapi një derë klase me 150 abetare — festohet sot nga shqiptarët si Dita e Mësuesit. Nuk ishte fitore ushtarake as akt shteti; ishte një mësues që i mbolli një populli të drejtën për të lexuar veten. Kur sot një fëmijë shqiptar shkruan emrin e vet në gjuhën e vet, e shkruan me shkronjat që një njeri i harruar i solli në trastë nga mërgimi.
Burimet
- Pandeli Sotiri — biografi: lindja rreth 1843 në Selckë, Shoqëria e Stambollit (1879), dërgimi në Bukuresht me Jani Vreton (1881), gazetat «Drita»/«Dituria», 150 abetaret, hapja e Mësonjëtores më 7 mars 1887 (35→200 nxënës), largimi dhe vdekja në Stamboll
- Mësonjëtorja e Parë Shqipe (Korçë, 1887) — leja e siguruar nga Naim e Sami Frashëri (1885), Sotiri drejtori i parë, mbështetja e shoqërisë «Drita» të Bukureshtit, kundërshtimi i Patriarkanës dhe mbyllja nga osmanët
- «Pandeli Sotiri (1843–1892) — mësues i popullit, atdhetar dhe arsimues», Radio Kosova e Lirë — shqipja e mësuar prej Koto Hoxhit, roli organizativ te shoqëritë e shtypi kombëtar, mbërritja në Korçë me 150 abetare
Lidhjet
13Personat
- Koto Hoxhi — mësuesi prej të cilit e mësoi shqipen
- Jani Vreto — u dërguan bashkë në Bukuresht nga Shoqëria e Stambollit (1881)
- Sami Frashëri — bashkëthemelues i Shoqërisë së Stambollit; siguroi lejen (1885)
- Naim Frashëri — siguroi lejen e shkollës nga Sulltani (1885)
- Petro Nini Luarasi — mësues i po asaj radhe që çoi shqipen në Kolonjë e Korçë
- Sevasti Qiriazi: gruaja që hapi shkollën e parë shqipe për vajza — lidhje reciproke
- Gjerasim Qiriazi — dha mësim në Mësonjëtoren e djemve prej 1887
Ngjarjet
- Mësonjëtorja e Korçës — shkolla që e hapi më 7 mars 1887
- Kongresi i Manastirit — njësoi alfabetin që Mësonjëtorja e mësoi (1908)
Vendet
Organizatat
- Mësonjëtorja e Parë Shqipe: shkolla e Korçës që i mësoi kombit gjuhën e vet — lidhje reciproke
- Shkolla Normale e Elbasanit: forxha ku u farkëtuan mësuesit e kombit (1909) — lidhje reciproke
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar