Person · Rilindja Kombëtare
Sevasti Qiriazi
–
Gruaja që hapi shkollën e parë shqipe për vajza
Katër vjet pas Mësonjëtores së djemve, Sevasti Qiriazi çeli më 23 tetor 1891 shkollën e parë shqipe për vajza — e para grua shqiptare me diplomë, nëna e arsimit femëror.
Sevasti Qiriazi (Manastir, 24 shkurt 1871 — Tiranë, 30 gusht 1949) ishte mësuesja e parë shqiptare me diplomë dhe themeluesja e shkollës së parë shqipe për vajza, të cilën e çeli në Korçë më 23 tetor 1891. Katër vjet pasi Pandeli Sotiri kishte hapur Mësonjëtoren e djemve në po atë qytet, Sevastia hapi derën tjetër që kombit i mungonte: atë ku edhe vajzat mësonin të lexonin e të shkruanin në gjuhën e vet. E shkolluar në kolegjet amerikane të Stambollit dhe e mbajtur nga i njëjti rrjet mërgimi e misionarësh që ushqeu gjithë Rilindjen, ajo s'ishte thjesht një mësuese — ishte një grua që i mori një populli të tërë të drejtën për ta shkolluar gjysmën e vet të harruar. Bashkë me motrën Parashqevi Qiriazin mbeti në kujtesë si «Motra Qiriazi», nëna e arsimit femëror shqiptar.
Përmbajtja5 pjesë
Pse ka rëndësi
- Katër vjet pasi Pandeli Sotiri kishte hapur Mësonjëtoren e djemve në Korçë, gjysma femërore e kombit mbetej ende pa shkollë në gjuhën e vet.
- E diplomuar më 1891 në American College for Girls të Stambollit, Sevasti Qiriazi ishte shqiptarja e parë me arsim të lartë perëndimor.
- Shkolla që ajo çeli në Korçë më 1891 ishte e para shqipe për vajza dhe themeli i arsimit femëror shqiptar.
Familja Qiriazi: një nyjë ungjillore mbi kufij
Sevastia lindi më 1871 në Manastir — qyteti ku shtatëmbëdhjetë vjet më vonë do të mblidhej Kongresi që njësoi alfabetin shqip — në një familje ortodokse që rrezatoi një ndikim krejt jashtë përpjesëtimit me numrin e saj. Vëllai i madh, Gjerasim Qiriazi (1858–1894), ishte pastor protestant i shkolluar te Robert College e Stambollit, predikues, folklorist dhe njëri prej atyre që mbajtën gjallë idenë se shqipja mund të ishte gjuhë e shkollës e e faltores. Ishte pikërisht ky vëlla që i çeli motrës rrugën drejt arsimit perëndimor, në një kohë kur një vajzë shqiptare rrallë shkonte më tej se pragu i shtëpisë.
Familja Qiriazi qëndronte në një nyjë të veçantë të rrjetit rilindas: aty ku takoheshin diaspora, kolegjet amerikane të kryeqytetit osman dhe misionaret protestante që kërkonin Bibla në gjuhët e popujve. Ky takim s'ishte rastësi — ishte po ai aparat trans-perandorak që i solli Korçës abetaret e para dhe që tani do t'i jepte një vajze nga Manastiri mjetet për të kthyer një ide në një shkollë të vërtetë.
Nga Manastiri te kolegji i Stambollit
Arsimin e parë Sevastia e mori — si gjithë të krishterët ortodoksë të kohës — në greqisht, gjuha e vetme që i lejohej shkollës. Më pas kaloi në shkollën protestante amerikane të Manastirit, ku u diplomua në korrik 1888. Po atë vit, me ndërmjetësimin e vëllait Gjerasim, u regjistrua te American College for Girls i Stambollit — kolegji femëror i lidhur me Robert College, institucioni më i përparuar ku mund të arsimohej një grua në perandori. Aty studioi tri vjet dhe u diplomua më 1891 me gradën Bachelor, duke u bërë shqiptarja e parë me arsim të lartë dhe e para me diplomë të stilit perëndimor.
Kthimi i saj në atdhe s'ishte kthim personi, ishte kthim mjeti. Çdo Rilindje tjetër e kohës — greke, bullgare, serbe — kishte tashmë brezin e vet të mësueseve; shqiptarëve u mungonte. Sevastia u kthye për ta plotësuar këtë mungesë, e vetëdijshme se pa gruan e shkolluar, gjysma e kombit do të mbetej jashtë gjuhës së vet.
23 tetori 1891: shkolla e vashave
Më 23 tetor 1891, në Korçë, Sevasti Qiriazi çeli shkollën e parë shqipe për vajza — të parën kudo në botën shqiptare. Ideja kishte lindur nga shembulli i Mësonjëtores së djemve, të hapur më 1887; lejen e vështirë prej Stambollit e siguruan me ndihmën e misionarëve amerikanë e anglezë dhe të Naim Frashërit, ndërsa organizimin praktik e mbajti vëllai Gjerasim. Nga viti 1892 drejtimin e mori vetë Sevastia, dhe pak më vonë iu bashkua si mësuese motra Parashqevia — që andej do të nisej për t'u bërë e vetmja grua në Kongresin e Manastirit të 1908-s.
Shkolla mbante mesatarisht rreth dyzet e shtatë nxënëse në vit — numër i vogël në letër, i pamatshëm në peshë. Për herë të parë vajzat shqiptare mësonin abecenë, historinë e këngët në gjuhën e nënës, jo në atë të Patriarkanës. Dhe pikërisht si Mësonjëtorja e djemve, edhe kjo shkollë u pa si kërcënim: kleri grek dhe pushteti osman e shihnin arsimimin e vajzave në shqip si sfidë ndaj kontrollit të tyre mbi shpirtrat e ardhshëm të popullit. Shkolla mbijetoi njëzet e tri vjet — më gjatë se shumë institucione të shtetit — derisa lufta dhe armiqësia lokale e mbyllën më 1914.
Mërgimi, Instituti Qiriazi dhe trashëgimia
Vitet e luftës e shpërngulën. Pasi u martua me publicistin Kristo Dako më 1910, Sevastia iku nga Shqipëria e trazuar rreth 1914–1915, kaloi nga Bukureshti e Sofja dhe mbërriti në Shtetet e Bashkuara, ku u vendos në Masaçusets dhe ndihmoi revistën atdhetare Ylli i Mëngjesit. U kthye në atdhe më 1921 dhe, bashkë me të shoqin e me motrën Parashqevi, themeloi më 1922 Institutin Qiriazi në Tiranë — një shkollë moderne për vajza që u zhvendos më 1927 në Kamëz. Kur shteti shqiptar shtetëzoi arsimin privat më 1933, edhe ky institut u mbyll; por breza mësuesesh kishin dalë tashmë prej tij.
Sevasti Qiriazi vdiq më 30 gusht 1949 në Tiranë dhe u varros në Sharrë. Regjimi që erdhi pas saj do ta priste familjen Dako me përndjekje, dhe emri i saj do të mbetej për vite në hije. Por institucioni mbeti. Sot, kur një vajzë shqiptare hyn në klasë me të drejtën e vetëkuptueshme për t'u shkolluar në gjuhën e vet, ecën mbi një derë që një grua nga Manastiri e hapi më 1891 — e para që besoi se një komb nuk çlirohet vetëm duke i mësuar djemtë të lexojnë, por duke ua mësuar këtë të gjithëve.
Burimet
- Sevasti Qiriazi — biografi: lindja më 1871 në Manastir, arsimimi te American College for Girls i Stambollit (1888–1891), diploma e parë e një gruaje shqiptare, hapja e shkollës së vajzave në Korçë (1891–1914), martesa me Kristo Dakon (1910), Instituti Qiriazi (1922–1933), vdekja në Tiranë më 1949
- Shkolla e vashave, Korçë — çelja më 23 tetor 1891 si shkolla e parë shqipe për vajza, roli organizues i Gjerasim Qiriazit, Sevastia drejtoreshë prej 1892, mesatarisht ~47 nxënëse në vit, mbyllja më 1914
- «Sevasti Qiriazi — mësuesja e parë e gjuhës shqipe», Rrjeti i Grave të Kosovës — familja Qiriazi, shkollimi në kolegjet amerikane, «Motrat Qiriazi» si nismëtare të arsimit femëror shqiptar
- Sevasti Qiriazi — datat dhe vendet: shkollimi (Manastir 1888, Stamboll 1888–1891), mërgimi në SHBA (Masaçusets, 1915–1921), «Ylli i Mëngjesit», Instituti në Kamëz, vdekja më 30 gusht 1949, nderimet pas vdekjes
Lidhjet
8Personat
- Parashqevi Qiriazi — motra, mësuese në të njëjtën shkollë; e vetmja grua në Kongresin e Manastirit
- Pandeli Sotiri — hapi Mësonjëtoren e djemve katër vjet para shkollës së vajzave
- Naim Frashëri — ndihmoi në sigurimin e lejes për shkollën shqipe
- Koto Hoxhi — brezi i mësuesve që çeli rrugën e shqipes në shkollë
- Gjerasim Qiriazi — vëllai i madh; i hapi rrugën drejt kolegjeve amerikane; bashkë hapën shkollën e vajzave
Ngjarjet
- Mësonjëtorja e Parë Shqipe — shkolla e djemve (1887) që frymëzoi shkollën e vajzave (1891)
- Kongresi i Manastirit — njësoi alfabetin që shkolla mësoi (1908)
Vendet
- Korça — hapi në Korçë shkollën e vajzave, 1891
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar