28 nëntor 1912 — dita kur lindi Shqipëria

Më 28 nëntor 1912, në shtëpinë e Xhemil Bej Vlorës, Ismail Qemali ngriti flamurin e kuq me shqiponjën dykrenare dhe shpalli Pavarësinë e Shqipërisë. Ishte ora 17:30 kur flamuri u ngrit. Ishte dita kur, pas pesë shekujsh nën Perandorinë Osmane dhe tri dekadave të luftës politike nga Lidhja e Prizrenit, kombi shqiptar u bë shtet.

Pranvera dhe vera e 1912-ës gjetën Shqipërinë në revolt. Lëvizja e Hasan Prishtinës, e Isa Boletinit, e Idriz Seferit, e Bajram Currit — e filluar zyrtarisht më 25 shkurt 1912 — kishte arritur disa fitore të rëndësishme: Maqedonia perëndimore kërcënohej nga shqiptarët, Stambolli ishte detyruar të jepte lëshime. Por më 8 tetor 1912, Mali i Zi shpalli luftë kundër Perandorisë Osmane; Serbia, Greqia dhe Bullgaria iu bashkuan ditët në vijim. Deri në nëntor, forcat serbe kishin arritur në Durrës, forcat greke kishin zënë jugun, dhe ushtria malazeze kishte rrethuar Shkodrën. Kombi shqiptar po e shihte atdheun e tij gati të ndahej.

Ismail Qemali dhe udhëtimi drejt Vlorës

Ismail Qemali (1844–1919), nga Vlora, kishte mbushur 68 vjeç kur arriti në Vlorë atë nëntor vendimtar. Diplomat i sprovuar dhe burrë shteti me formim osman, ai kishte shërbyer si guvernator provincial dhe anëtar i parlamentit osman — njëri nga shqiptarët me formimin ndërkombëtar më të gjerë të shek. XIX. Fliste gjashtë gjuhë dhe e njihte politikën europiane nga brenda. Në 1912, po jetonte në ekzil në Bukuresht. Kur lufta ballkanike shpërtheu dhe Perandoria Osmane filloi të shpërbëhej, Qemali kuptoi se ishte moment unik: osmanët nuk mund ta ndalonin më, dhe Austro-Hungaria e Italia — të interesuara ta përdornin Shqipërinë si tampon kundër zgjerimit serb — ishin gati ta mbështesnin diplomatikisht.

Në nëntor 1912, Qemali u nis nga Vjena përmes Italisë drejt Vlorës. Më 28 nëntor, u mblodh Kuvendi Kombëtar me 83 delegatë nga trojet e ndryshme shqiptare. Ismail Qemali dhe Luigj Gurakuqi ngritën flamurin nga ballkoni i shtëpisë së Xhemil Bej Vlorës pikërisht në orën 17:30. Qemali u drejtua delegatëve: «Me lot gëzimi në sy, kam ardhur këtu t'ju ndaj lajmin e lumtur: se sot, pikërisht në këtë moment, Kongresi ynë e ka shpallur pavarësinë tonë.»

Teksti i Shpalljes

Dokumenti i Shpalljes, i ruajtur sot në Muzeun Kombëtar të Tiranës, është i shkurtër por i dendur me peshë historike:

«Në Vlorë, më 28 Nëntor 1912. Delegatët e Kuvendit Kombëtar shqiptar të mbledhur në Vlorë, duke patur parasysh se Shqipëria duhet të jetë e lirë dhe të mos varet nga asnjë fuqi e huaj, shpallin sot Shqipërinë si shtet të pavarur, sovran dhe të lirë; nën mbrojtjen ligjore të kësaj pavarësie, Qeveria e re shqiptare do të veprojë për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve kudo që ata ndodhen.»

Menjëherë u ngrit qeveria me Ismail Qemalin si kryeministër, Luigj Gurakuqin si ministër i Arsimit, Mehmet Derralla si ministër i Punëve të Brendshme. U shpall çarmatimi i trupave serbe, malazeze, greke në trojet shqiptare — kërkesa që askush, përveç Shqipërisë, nuk mund t'i dëgjonte atëherë.

Konferenca e Ambasadorëve dhe kufij e rrënuar

Fuqitë europiane nuk u impresionuan menjëherë. Fillimi i 1913-shit gjeti Shqipërinë në një pozitë paradoksale: pavarësia e saj ishte shpallur, por kufijtë mbeteshin të pacaktuar. Në Konferencën e Ambasadorëve të Londrës (1912–1913), gjashtë fuqitë e mëdha negociuan fatin shqiptar pa shqiptarë. Rezultati erdhi më 30 maj 1913: Traktati i Londrës mbylli zyrtarisht Luftën Ballkanike dhe konfirmoi pavarësinë shqiptare — por me çmim të rëndë. Rreth gjysma e shqiptarëve etnikë mbetën jashtë kufijve të shtetit të ri. Kosova iu dha Serbisë, Çamëria Greqisë, pjesë e malësisë Malit të Zi. Më 29 korrik 1913, Fuqitë e Mëdha e njohën zyrtarisht Shqipërinë si principatë të pavarur dhe emëruan Wilhelm zu Wied — princ gjerman nga Rhinelandi — si sovran.

Ismail Qemali protestoi, por ishte i pafuqishëm. Në janar 1914, ai u detyrua të dorëzohej. Shqipëria e pavarur ishte lindur, por e gjymtuar.

Trashëgimia e 28 nëntorit

Megjithë gjymtimin territorial, shpallja e Pavarësisë më 28 nëntor 1912 ishte momenti i lindjes politike të Shqipërisë moderne. Ajo dha themelin mbi të cilin, nëpër turbulencat e shekullit XX — Luftërat Botërore, okupacioni italian, komunizmi — shteti shqiptar mbijetoi. Pa 28 nëntorin, nuk do të kishte Shqipëri.

Sot, 28 nëntori është Dita e Flamurit — e festuar kudo ku jetojnë shqiptarët, nga Shqipëria në Kosovë, nga Maqedonia në Preshevë, nga Arbëria në Argjentinë. Në këtë ditë, ne përkujtojmë jo vetëm shpalljen, por edhe gjithë atë brezi të Rilindjes që e bëri të mundur — Frashërët, Ismail Qemalin, Isa Boletinin, Hasan Prishtinën, Luigj Gurakuqin. Ata na dhanë shtetin. Ne kemi detyrë ta mbajmë.

Burimet:

• Encyclopædia Britannica — Vlorë Proclamation (1912): konteksti i Luftës Ballkanike, 83 delegatë, datat e njohjes ndërkombëtare
• Albania Visit — Albanian Independence: shtëpia e Xhemil Bej Vlorës, ora 17:30, mosha dhe citati i Qemalit
• Wikipedia (shqip) — Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë: teksti i dokumentit, qeveria e parë

— Redaksia ZHURMA