17 shkurt 2008 — Republika e Kosovës lind

Ora 15:49, 17 shkurt 2008. Kuvendi i Kosovës, seancë e jashtëzakonshme. Kryeministri Hashim Thaçi ngritet dhe lexon Deklaratën e Pavarësisë. Ishte kulmi i një procesi 27-vjeçar — nga demonstratat e 1981-shit, nëpër rezistencën paqësore të Rugovës, masakrat e 1998-1999-ës, dhe nëntë vitet e protektoratit të OKB-së. Dy vjet më vonë, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë do ta vërtetonte: ligji ndërkombëtar nuk kishte asnjë ndalim për deklarata pavarësie. Kosova u bë shteti i 50-të sovran i Europës.

Pavarësia e Kosovës nuk ishte event i izoluar — ishte rezultat i një procesi 27-vjeçar që filloi me demonstratat studentore të Marsit 1981, kaloi nëpër vitet e errëta të Millosheviçit (1989-1999), u sanksionua me luftën e 1998-1999 dhe ndërhyrjen e NATO-s, dhe u institucionalizua nën administratën e UNMIK-ut (1999-2008). Më 17 shkurt 2008, procesi mori formën e tij përfundimtare: shtet të pavarur, sovran, të njohur ndërkombëtarisht.

Periudha UNMIK (1999-2008) — nga lufta te shteti

Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e miratuar më 10 qershor 1999, vendosi Kosovën nën administratën e UNMIK (United Nations Interim Administration Mission in Kosovo) pas tërheqjes së forcave serbe dhe mbarimit të fushatës ajrore të NATO-s. UNMIK ndërtoi institucionet e Kosovës gradualisht: kuvendin, qeverinë, gjykatat, policinë. Pjesët e UÇK-së u transformuan në Trupat e Mbrojtjes së Kosovës (TMK) me misione civile emergjente.

Gjatë këtyre 9 vjetëve, Kosova bëri hapa të rëndësishëm: zgjedhjet e para parlamentare 2001, krijimi i Kushtetutës së përkohshme, zhvillimi i ekonomisë (valuta euro pa pasur Bankë Qendrore të plotë), rritja e Prishtinës si kryeqytet politik. Por pavarësia formale mungonte — Kosova ishte de jure pjesë e Serbisë, de facto nën protektorat ndërkombëtar.

Procesi Ahtisaari — negociatat e statusit (2006-2007)

Në vitin 2006, Martti Ahtisaari — ish-presidenti i Finlandës, i emëruar i dërguar special i OKB-së — drejtoi negociatat për statusin e përhershëm të Kosovës. Sipas analizës së European Council on Foreign Relations (ECFR), u mbajtën 17 raunde negociuese ndërmjet delegacioneve kosovare dhe serbe në Vjenë gjatë atij viti — pa arritur asnjë kompromis. Ahtisaari vetë konkludoi se "asnjë sasi negociatash nuk do të prodhonte një zgjidhje të pranueshme reciprokisht" për statusin final.

Propozimi i tij — Plani Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës, i dorëzuar mars 2007 — përmbante 15 nene kryesore dhe 12 anekse. Ai siguronte pavarësinë e mbikëqyrur, me garanci të forta për pakicat: decentralizim i gjerë për komunitetet serbe, mbrojtje e Kishës Ortodokse Serbe dhe e mbi 40 vendeve të saj fetare, dhe prani e vazhdueshme ndërkombëtare. Plani ishte, në thelb, koordinim kolektiv perëndimor — siç e vë në dukje Koha.net, BE-ja drejtoi të gjithë procesin, nga ekipi i Ahtisaarit deri te udhëzimet e Grupit të Kontaktit.

Serbia refuzoi. Rusia, në mbështetje të plotë të Beogradit, bllokoi miratimin e planit në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Kosova dhe aleatët kryesorë perëndimorë — SHBA, Britania, Franca, Gjermania — vendosën të ecin pa autorizim formal të OKB-së.

17 shkurt 2008 — Deklaratë e Pavarësisë

Ora 15:49 — jo 15:30 siç raportohet ndonjëherë. Sipas raportimit kronikë të Koha.net, Kryeministri Hashim Thaçi lexoi vetë Deklaratën e Pavarësisë — jo kryetari i parlamentit, jo presidenti. Të 109 deputetët e pranishëm — të gjithë shqiptarë, pasi deputetët serbë bojkotuan seancën — miratuan deklaratën me aklamacion.

Teksti zyrtar, i publikuar nga Zyra e Kryeministrit të Kosovës, pohon:

"Ne, krerët demokratikisht të zgjedhur të popullit tonë, shpallim Kosovën një shtet të pavarur dhe sovran... Republika e Kosovës do të jetë shtet demokratik, laik dhe multi-etnik, i udhëhequr nga parimet e demokracisë dhe që respekton plotësisht karakterin multi-etnik të këtij vendi. Ne pranojmë plotësisht detyrimet e Planit Ahtisaari dhe mirëpresim kornizën që ai propozon."

Atë mbrëmje, rrugët e Prishtinës dhe qyteteve të tjera shqiptare u mbushën me qytetarë. Flamuri i ri i Kosovës — me hartën e vendit dhe 6 yjet për gjashtë popullsitë — u shpalos kudo. Skulptura "Newborn" (7 metra e gjatë, shkronja të mëdha) u bë simbol i menjëhershëm i pavarësisë.

Njohja ndërkombëtare — 114+ shtete

Ndër të parat shtete që njohën pavarësinë ishin, befasisht, Kosta Rika dhe Afganistani — të ndjekur brenda 24 orëve nga SHBA-ja, Britania, Franca, Gjermania, Turqia dhe Shqipëria. Raportimi i Koha.net dokumenton lëvizjen e shpejtë të njohjeve perëndimore në orët e para. Sot, mbi 114 shtete e njohin zyrtarisht Kosovën.

Kundërshtarët kryesorë mbetën Serbia (deklaroi deklaratën "ilegjitime"), Rusia dhe Kina. Brenda BE-së, pesë shtete ende nuk e njohin — Greqia, Qipro, Sllovakia, Rumania, Spanja — duke bllokuar integrimin e plotë europian. Serbia pretendoi se dhjetëra vende kanë tërhequr njohjen; Kosova e konteston këtë shifër.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë — 2010

Më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ) dha Këshillimin e saj Juridik — të kërkuar nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së me nismën e Serbisë. Vendimi ishte i qartë: me votë 10 kundër 4, gjykata konkludoi se deklarata e pavarësisë nuk kishte shkelur ligjin ndërkombëtar.

Arsyetimi i shumicës, siç rezulton nga dokumenti zyrtar i ICJ-së, u ndërtua në dy shtylla: së pari, "ligji ndërkombëtar nuk përmban asnjë ndalim për deklaratat e pavarësisë" — parimi i integritetit territorial vlen për marrëdhëniet ndërmjet shteteve, jo për proceset e brendshme; së dyti, Rezoluta 1244 kishte vendosur një regjim të përkohshëm administrativ — jo zgjidhjen finale të statusit — ndaj nuk ndalonte deklaratën. Gjykata vuri gjithashtu në dukje se autorët e deklaratës kishin vepruar si "përfaqësues të popullit të Kosovës jashtë kornizës së administratës së ndërmjetme", jo si institucione të PSIG-ës.

Katër gjyqtarë dissidentë, mes tyre Gjyqtari Koroma, argumentuan se deklarata shkel Rezolutën 1244 dhe parimin e integritetit territorial. Por pozicioni i shumicës mbeti i pathyeshëm: ligji ndërkombëtar i zakonshëm nuk ndalon vetë-vendosjen kur bashkësia ndërkombëtare ka qenë pjesë e procesit.

Evolucioni i shtetit (2008 - sot)

Kushtetuta e Kosovës hyri në fuqi më 15 qershor 2008 — njëra nga más demokratike në Ballkan. Që atëherë, Republika e Kosovës mbajti zgjedhje të rregullta, ngriti Forcën e Sigurisë së Kosovës (FSK) si ushtri moderne (2018), u bë anëtare e FMN-së, Bankës Botërore, FIFA-s dhe UEFA-s, nënshkroi Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit me BE-në (2015), dhe hoqi regjimin e vizave me BE-në (2024) — arritje e madhe diplomatike.

Sfidat mbeten: dialogu me Serbinë; marrëdhëniet me komunitetin serb të veriut (Mitrovicë); zhvillimi ekonomik; emigracioni i të rinjve. Por Kosova, si shtet, funksionon. Ka institucione, ligj, ekonomi, shoqëri civile aktive.

Çfarë do të thotë 17 shkurti 2008 për kombin

Për kombin shqiptar në tërësi, 17 shkurti 2008 ishte data e dytë më e rëndësishme e historisë moderne, pas 28 nëntorit 1912. Pavarësia e Kosovës përmbush dy aspirata të brezave:

1. E drejta e vetëvendosjes: 94% e popullsisë kosovare janë shqiptarë; ata kërkuan dhe arritën të drejtën bazë të çdo populli — vetë-qeverisjen.
2. Mbyllja e një faze historike: nga 1912 (kur Kosova u la jashtë Shqipërisë) deri në 2008 (kur u bë shtet i vet), Kosova kishte qenë plagë e hapur e kombit shqiptar. Pavarësia mbylli plagën — por jo ndarjen. Kosova dhe Shqipëria mbeten dy shtete shqiptare, të pavarur, sovranë, të lirë.

Sot, në çdo 17 shkurt, qytetet e Kosovës dhe shumica e qyteteve shqiptare festojnë — Tiranë, Shkup, Tetovë, Ulqin, Preshevë. Flamuri i Kosovës flakojnë bashkë me flamurin e Shqipërisë. Është Dita e dytë e Flamurit të kombit — ditë në të cilën çdo shqiptar që jeton sot ka privilegj të festojë atë që paraardhësit e tij luftuan për shekuj.

Burimet:

• Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë — Përmbledhje e Këshillimit Juridik, 22 korrik 2010 (dokument zyrtar)
• Koha.net — "17 shkurt 2008, dita kur Kosova shpalli pavarësinë" (kronikë dhe fakte)
• European Council on Foreign Relations (ECFR) — "Kosovo's path to independence" (analizë diplomatike)
• Zyra e Kryeministrit të Kosovës — Deklarata e Pavarësisë, tekst zyrtar

— Redaksia ZHURMA