Artistët e RMV-së para gjyqit: s'jonë privilegje, jonë të drejta

Nën moton «Kur i shuani artistët – e shuani dritën», punonjësit e kulturës në Maqedoninë e Veriut dolën para Gjykatës Kushtetuese të martën, duke protestuar kundër procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së Marrëveshjes Kolektive për Kulturë. Procedura u iniciua nga avokati privat Tomisllav Stefkov — dhe, sipas raportimeve të TV21, ka arritur tashmë në fazën e dytë, pa vendim përfundimtar.

Kryetarja e Sindikatës së Kulturës të RMV-së (SKRM), Vera Atanasovska, foli qartë para protestuesve: «Marrëveshja kolektive për kulturë nuk është privilegj, nuk është numër në buxhet, por marrëveshje që mbron të drejtat themelore të punës së njerëzve që krijojnë kulturë». Nëse Gjykata e anuloj, pasojat janë konkrete: pagat e të gjithë punonjësve të kulturës do të binin deri në pagën minimale.

Kryetari i Lidhjes së Sindikatave të Maqedonisë (LSM), Sllobodan Trendafilov, e vendosi këtë çështje në kuadrin e saj të plotë: «Kjo nuk është luftë vetëm për marrëveshjen kolektive të kulturës — nëse shfuqizohet kjo, çdo marrëveshje kolektive bëhet e cenueshme». Gjykata Kushtetuese, nga ana e saj, sqaroi se vepron vetëm brenda kompetencave të saj: nuk po gjykon artistët, por aktet ligjore. Është dallim juridikisht i saktë — dhe moralisht i zbrazët.

Shtresa e invisibël e identitetit

Kultura shqiptare në Maqedoninë e Veriut nuk ka mbijetuar me deklamate të mëdha shtetërore. Ka mbijetuar me institucione — me mësuesin e muzikës që paguhej mjaftueshëm për të mbetur, me kuratorin e bibliotekës që ruajti fondin shqip, me aktorin e teatrit që nuk u detyrua të emigronte.

Ditën e protestës, Fakulteti i Arteve i Universitetit të Tetovës po mbante punëtori muzikore me nxënës të shkollës së mesme «Todor Skalovski – Tetovec» — profesoresha Arjana Kuriu Grubi dhe Teuta Alimi Selmani po ushtronin pijalën e tyre edhe në këtë ditë turbullire. Dy pamje të së njëjtës realitet: njëra duke mësuar, tjetra duke mbrojtur të drejtën për të mbetur.

Marrëveshja Kolektive për Kulturë nuk rregullon vetëm pagën. Rregullon kohëzgjatjen e kontratave, kushtet minimale të punës, procesin e rekrutimit. E bën kulturën profesion — jo hobi të nderuar me pagë simbolike. Kur mbani mend largimin e një institucioni kulturor — mbylljen e një teatri, zhdukjen e një koleksioni — zakonisht nuk e shohin momentin juridik. Por zakonisht fillon atje.

Çka kanoset

Institucionet kulturore shqiptare në Tetovë, Shkup, Gostivar dhe Kumanovë janë tashmë burokraci nënfinancuara. Nëse mbrojtja kolektive rrëzohet, puna kulturore kalon nga e vështirë në të pamundshme. Nuk kanoset vetëm rrogë — kanoset arsyeja për të mbetur dhe punuar në fushën e kulturës në vend të emigrimit.

Deri në mbyllje të këtij artikulli, avokati Tomisllav Stefkov — iniciuesi i procedurës kushtetuese — nuk ka dhënë deklarata publike për arsyet e këtij kontestimi.

Burim: TV21, TV21 (Gjykata Kushtetuese reagon), Tetova Sot

— Redaksia ZHURMA