Kalludër e Zubin Potokut: gërmimet që kërkojnë 23 të zhdukurit e vitit 1999

Më 27 korrik 2026, në fshatin Kalludër e Vogël dhe në Jabukë të Zubin Potokut, nisën gërmimet te tri lokacione të dyshuara si varreza masive. Më 21 gusht ato përfunduan me një shifër: mbetjet mortore të 23 personave. Pritej të ishin ata — grupi i qytetarëve të rrëmbyer më 19 prill 1999, i njohur në Kosovë si "Grupi i Intelektualëve". Analizat e ADN-së e vërtetuan për tre prej tyre.

Pse ka rëndësi

Sepse 27 vjet pas luftës, mbi një mijë njerëz në Kosovë ende figurojnë si të zhdukur — dhe secili prej tyre është një familje që nuk ka pasur as varr as datë vdekjeje. Kalludri nuk është zbulim i së shkuarës; është dëshmi se e shkuara nuk u mbyll kurrë. Trupat u zhvendosën qëllimisht, larg vendit ku u vranë, në mënyrë që të mos gjendeshin. Kjo është arsyeja pse kërkimi zgjat gati tre dekada.

Kush ishin

Grupi numëronte 23 veta nga Skenderaji dhe Mitrovica: mësues, juristë, mjekë, aktivistë të shoqërisë civile. Ishin njerëz me emër në komunitetet e tyre — pikërisht ajo kategori që një fushatë dëbimi e heq e para, sepse ajo mban bashkë një popullsi. Rrëmbimi ndodhi më 19 prill 1999, në kulmin e eksodit, kur qindra mijëra po dëboheshin drejt kufijve.

Tre emra

Në shtator 2026, Instituti i Mjekësisë Ligjore konfirmoi identitetin e tre viktimave përmes analizës së ADN-së: Idriz Rrecaj, aktivist dhe një nga themeluesit e degës së Lidhjes Demokratike të Kosovës në Skenderaj, i angazhuar më vonë edhe si këshilltar pranë UÇK-së; Adem Beqiri, aktivist i LDK-së; dhe Salih Mëziu, mësues. Familjet e tyre u njoftuan zyrtarisht. Për njëzet të tjerë, procesi vazhdon.

Si u gjetën

Lokacionet u shënjestruan pas informacioneve që çuan te tri pika të veçanta në një zonë të vogël malore mbi liqenin e Ujmanit. Gërmimi zgjati katër javë, me pjesëmarrjen e Komisionit Qeveritar për Personat e Zhdukur, prokurorisë, Institutit të Mjekësisë Ligjore dhe vëzhguesve ndërkombëtarë. Prokuroria kërkoi publikisht kujdes në deklarata derisa ekspertiza të përfundonte — një kujdes i merituar: në kërkimin e të zhdukurve, një identifikim i ngutur i shkakton familjes dëm të dytë.

Çfarë është e dokumentuar

• E vërtetuar: tri varreza masive në Kalludër e Vogël dhe Jabukë; 23 mbetje mortore të zhvarrosura mes 27 korrikut dhe 21 gushtit 2026; tre identifikime me ADN të konfirmuara nga Instituti i Mjekësisë Ligjore.
• E vërtetuar: rrëmbimi i grupit prej 23 vetash nga Skenderaji e Mitrovica më 19 prill 1999.
• Ende e hapur: identiteti i njëzet mbetjeve të tjera, rrethanat e sakta të vrasjes, vendi origjinal i varrimit dhe përgjegjësia individuale — çështje të hetimit në vazhdim, jo të narrativës publike.

Arkivat

Kërkimi i të zhdukurve nuk pengohet nga mungesa e teknologjisë, por nga mungesa e dokumentit. Qeveria e Kosovës ka kërkuar vazhdimisht hapjen e arkivave ushtarake e policore serbe të periudhës 1998–1999, ku pritet të ndodhen urdhrat e zhvendosjes së trupave. Pa ato, çdo varrezë gjendet me dëshmi gojore e rastësi — një metodë që ka marrë 27 vjet për 23 njerëz.

Pse zhvendosja

Varrezat e fshehura larg vendit të krimit janë model i njohur i asaj lufte: trupat e gjetur më vonë në Batajnicë afër Beogradit, në Petrovo Sellë dhe në Perućac, ishin transportuar me qindra kilometra nga Kosova. Zhvendosja e trupit nuk është pjesë e vrasjes — është vepër e veçantë, e kryer me mjete, me njerëz dhe me urdhër. Prandaj ajo lë gjurmë administrative, dhe prandaj arkivat kanë rëndësi.

Çfarë mbetet

Për Kosovën, Kalludri është njëkohësisht lehtësim dhe kujtesë e barrës: tri familje morën një përgjigje, njëzet e tjera panë se përgjigjja është e mundur. Puna e Institutit të Mjekësisë Ligjore vazhdon mbi mbetjet e mbetura. Derisa ky proces të mbarojë, lufta e vitit 1999 nuk është ende një kapitull i mbyllur historie në Kosovë — është ende dosje e hapur me emra njerëzish të gjallë që presin.