Miti: Skënderbeu serb? — JO, dhe ja pse

Historiografia serbe, për të legjitimuar pretendime territoriale në Ballkanin perëndimor, ka afirmuar se Gjergj Kastrioti — Skënderbeu — ishte "serb i shqiptuar". Ky pretendim, i ndërtuar mbi një gabim gjuhësor të shek. XIX dhe i ringjallur nga nacionalizmi serb gjatë krizës së Kosovës në vitet 1980, bie ndesh me çdo burim bashkëkohor ekzistues: osman, papnor, venedikas dhe humanist. Oliver Jens Schmitt, historiani zviceran i Universitetit të Vjenës dhe autor i monografisë themelore mbi Skënderbegun «Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan» (2008), e ka hedhur poshtë pretendimin me fjalë të drejtpërdrejta: "Kurrë nuk kam shkruar se Skënderbeu është i origjinës së pastër serbe. Kjo është shpikje, jo tezë e librit tim."

Narrativa serbe niset nga një gabim gjuhësor i shek. XIX. Historiani gjerman Karl Hopf, duke analizuar një kartë të vitit 1368 të shkruar në serbisht, nuk vuri re shkronjën lidhëse «i» — që në sllavishten e vjetër do të thotë «dhe» — dhe kombinoi dy nënshkrues të veçantë — Branilo (zotëri i Vlorës) dhe Kastriot i Kaninës (administrator rajonal) — në personazhin fiktiv «Branilo Kastriot», i cili u shpall «stërgjysh serb» i Kastriotëve. Sipas historiografisë bashkëkohore, Kastriot i Kaninës konsiderohet i palidhur me dynasti kryesore Kastriot. Historianët serbë nën Princin Milosh Obrenoviq e morën gabimin Hopf-ian si bazë për pretendimet territoriale serbe në Shqipërinë e Veriut. Miti u ringjall fuqimisht në vitet 1980 — pikërisht kur kriza e Kosovës po kulmonte — kur propagandistët serbë, duke ndjekur linjën e Spiridon Gopçeviqit (avokat i ekspansionizmit serb ndaj shqiptarëve), e paraqitën Skënderbegun si «kalorës serb të Shqipërisë».

Pse argumentet janë të gabuar

1. "Branilo ishte Kastriot" — gabim gjuhësor, jo provë historike

Argumenti themelor i ndërtohet mbi kartën e vitit 1368. Teksti origjinal kishte dy nënshkrues të veçantë: Branilo dhe Kastriot i Kaninës. Hopf humbi shkronjën «i» dhe krijoi fikcionin e «stërgjyshit serb». Këtë interpretim e kopjuan historianë të kohës si Theodore Spandounes dhe Franz Babinger — pa parë asnjëherë dokumentin origjinal. Sipas Schmitt-it, marrëdhëniet e Kastriotëve me fisnikërinë sllave ishin krejtësisht tipike për aristokracinë ballkanike të shek. XIV–XV: «Sa më i rëndësishëm të ishte një fisnik për mjedisin e tij, aq më i gjerë dhe shumëetnik ishte rrjeti i tij i lidhjeve farefisnore.» Shumëetnicitet i aristokracisë nuk është sinonim i identitetit serb. Historiografia shkencore bashkëkohore e ka braktisur njëzëri leximim Hopf-ian.

2. Emrat "sllavë" — emra të huazuar, jo etnicitet

Emri i nënës së Skënderbegut «Vojsava» dhe i vëllait «Reposh» kanë ngjashmëri sllave. Por emri nuk vendos etnicitetin. Historiani Alexandru Madgearu ka dokumentuar se nën Perandorin Stefan Dušan (shek. XIV), katolikët shqiptarë u detyruan të konvertoheshin në Ortodoksi — duke marrë gjithashtu emra sllavë. Konvertimi fetar dhe emërtimi administrativ nuk janë provë gjaku. Andrea Angelo Komneno, në veprën Genealogia d'Imperatori Romani (1555), konfirmon qartë prejardhjen e Vojsavës: «Nga Shtëpia e Muzakaj vjen Vojsava, gruaja e Gjon Kastriotit, zoti i Krujës dhe konti i Emathias.» Muzakajt ishin familje fisnike shqiptare e njohur — jo serbe.

3. Letrat në sllavishten e vjetër — konvenim diplomatik, jo etnicitet

Disa nga letrat e Skënderbegut janë shkruar në sllavishten e kishës (Church Slavonic). Por kjo ishte gjuha standarde administrative e Ballkanit ortodoks, e përdorur nga çdo fisnik — shqiptar apo sllav, katolik apo ortodoks — kur korrespondonte me kancelaritë ballkanike. Vendimtarja: Skënderbegu vetë, në letrat autentike në latinisht dhe italisht, nënshkruhej gjithmonë «Dominus Albaniae» — Sundimtari i Shqipërisë. Kurrë «Dominus Rasciae». Kurrë «Dominus Serviae». Ai pretendoi prejardhje nga «Epirotas e lashtë dhe Pirro» — jo nga Nemanjiqët.

Dëshmitë osmane: Skënderbeu ishte "Arnaut"

Kronikanet osmane — armiqtë e betuar të Skënderbegut — e pranonin pa hezitim origjinën e tij shqiptare. Kur armiku yt e quan shqiptar, teza «ishte serb» bie krejtësisht:

• Âşık Paşazade (1400–1484): «bir i një zoti shqiptar» dhe «ish-paj i sulltanit».
• Dursun Bey, Tarihi ebul Feth: «Arnauti Iskender» — shqiptari Iskender.
• Mehmet Neshri: «Iskender arnavud begi» — princ shqiptar Iskender.
• Idris Bitlisi, Hesht Bihisht: «shqiptar i besuar i Sulltanit».
• Kemal Paşazade, Tevarih el Osman: «bir i Gjonit, tradhtar që u kthye në tokat e të atit».

Fjala «Arnaut» në osmanishten e shek. XV ka vetëm një kuptim: shqiptar. Osmanët i njihnin mirë serbët dhe i dallonin qartë nga shqiptarët — politikisht shpesh i vendosnin kundër njëri-tjetrit. Nëse Skënderbegu do të kishte qenë serb, do ta kishin thirrur «Sırp», jo «Arnaut».

Dëshmitë perëndimore — diplomatike dhe historiografike

• Marin Barleti (Shkodër, rreth 1450–1512) — prift katolic, kronikist i parë shqiptar — në Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis (botim i parë Venecia, 1504; botim romak 1508–1510): Skënderbegu si «Princ i Shqipërisë dhe Epirit», Kastriotët si familja nga Mati dhe Dibra. Vepra u përkthye në gjermanisht (1533), italisht (1554), spanjisht (1588), anglisht (1596) — diseminata akademike europiane pa precedent për epokën.
• Papa Kalixtus III, 1451: i jep titullin Athleta Christi («Kampion i Krishtit») — pa asnjë referencë ndaj Serbisë apo Rascisë.
• Papa Nikolla V, 1447: e quan «fortissimus Athleta» dhe «intrepidus pugil», duke i dhënë 5,000 florinj ari si ndihmë ushtarake.
• Papa Piu II, bula 1463: «Regis Albanie D. Scaderbeggi» — Mbretit të Shqipërisë Skanderbeg. Jo «Rascia».
• Senati Venedikas, 1463: Skënderbegu «patrician venedikas», titull dhënë «për meritë të mbrojtjes së Shqipërisë nga turqit».
• Konstantin Mihailoviq — autori i vetëm serb bashkëkohor që shkroi për Skënderbegun — e quan «princ shqiptar». Edhe burimi serb e njeh si shqiptar.

Dëshmitë gjenetike — pasardhësit italianë të Kastriotëve

Pasardhësit e drejtpërdrejtë të Skënderbegut në Italinë e Jugut (Castriota Scanderbeg të Leçes dhe Napolit) janë testuar gjenetikisht. Haplogrupi i tyre paternor është tipik shqiptar — nuk përputhet me haplogrupet dominuese I2a-Dinaric të familjes serbe të Nemanjiqëve. Pesë shekuj ADN i pandërprerë familjar flet kundër çdo pretendimi serb.

Verdikti

Pretendimi që Skënderbeu ishte serb është i rremë dhe i dokumentuar si i tillë. Gabimi i Karl Hopf-it — një shkronjë e harruar në dokumentin e vitit 1368, e shfrytëzuar nga nacionalizmi serb i shek. XIX dhe e ringjallur nga propaganda serbe në vigjilje të krizës së Kosovës — nuk ka mbështetje në asnjë burim primar. Çdo burim bashkëkohor, nga armiqtë osmanë te mbrojtësit papnorë dhe kronistët humanistë, e identifikon Skënderbegun si shqiptar. Oliver Jens Schmitt — historiani me autoritetin akademik më të lartë mbi këtë temë sot — e ka konfirmuar: nuk ka shkruar asnjëherë se Skënderbeu ishte serb, sepse nuk ka provë që ai ishte.

Skënderbeu ishte, është, dhe do të mbetet heroi kombëtar shqiptar. Pika.

Burimet:

• Oliver Jens Schmitt, intervistë Telegrafi — «Kurrë nuk kam shkruar se Skënderbeu është i origjinës së pastër serbe»
• Encyclopaedia Britannica — Skanderbeg: Albanian national hero (1405–1468)
• Marin Barleti, Historia e Jetës dhe e Veprave të Skenderbeut — Internet Archive (botim i parë Venecia, 1504)
• Wikipedia — Skanderbeg (burime osmane, dokumentet papnore, Karl Hopf)

— Redaksia ZHURMA