Haplogrupi R1b — trashëgimia indoeuropiane e shqiptarëve

Rreth 21% e meshkujve shqiptarë bartin haplogrupin R1b — trashëgimi gjenetike e drejtpërdrejtë e migracioneve indoeuropiane të Epokës së Bronzit. Studime me ADN të lashtë e kanë gjetur tashmë në skeletin shqiptar që nga viti 1325 para Krishtit.

Haplogrupi R1b dominon Europën perëndimore: mbi 80% në Irlandë, 70% në Britani, 60% në Francë. Por shpërthimi i tij demografik në Europë është fenomen i vonë. Haak et al., në studimin e botuar në Nature (2015) dhe të ripublikuar me akses të hapur në PubMed Central, dokumentuan se R1b arriti Europën Qendrore rreth 4,500 vjet më parë — rreth vitit 2500 para Krishtit — i bartur nga barinjtë nomadë të stepës Ponti-Kaspike, të njohur si Yamnaya. Nga shtatë meshkujt Yamnaya të analizuar, të gjithë shtatë mbanin variantin R1b-M269. Para kësaj vale, R1b ishte gati i panjohur në Europë: vetëm një individ neolitik nga Spanja mbante atë haplotip ndër qindra mostrat e studiuara.

Shpërndarja te shqiptarët

Sipas analizave të frekuencave gjenetike në popullatën shqiptare, R1b-M269 takohet tek rreth 21.3% e meshkujve (interval besimi 95%: 19.1–23.5%). Nën-degët kryesore:

• R1b-CTS9219: densiteti më uniform, rreth 14% në të gjitha trevat shqiptare; gjetje arkeologjike e kanë identifikuar në kufijtë e Dardanisë romake dhe në Vojvodinë që nga Epoka e Bronzit.
• R1b-PF7562: rreth 3–4% e meshkujve; degët e saj u ndanë rreth 3,400–4,000 vjet më parë — saktësisht Epoka e Vonë e Bronzit, kur Ballkani perëndimor po konsolidonte strukturat e tij etnolinguistike.
• R1b-L23: dega bazë, e pranishme gjerësisht si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë dhe Maqedoni.

Dëshmi nga ADN-ja e lashtë

Studimi i vitit 2023 i botuar si parapublikim në bioRxiv — "Ancient DNA reveals the origins of the Albanians" — identifikoi haplogrupin R1b në mostra skeletike nga Kamenica, të datedara rreth vitit 1325 para Krishtit (Epoka e Vonë e Bronzit Ilir). Prania e R1b atje tregon se ky haplotip ishte i konsoliduar në territorin shqiptar të paktën tre mileniumë para të sotmes — jo si element i importuar vonë, por si gjenetikë e vendosur gjerësisht.

Studimi më gjithëpërfshirës deri sot u botua në Nature Human Behaviour (2026): analiza mbi 6,000 gjenoma të lashtë dhe 74 gjenoma nga shqiptarët modernë. Përfundimi kryesor — sipas Dr. Leonidas-Romanos Davranoglou (Muzeu i Historisë Natyrore, Oksford) — ishte se Shqipëria paraqet "një nga shembujt më të qartë të vazhdimësisë gjenetike afatgjatë në Ballkan." Terreni malor ka luajtur rol mbrojtës: ndërsa valë demografike riformësuan Greqinë, Serbinë dhe Maqedoninë gjatë Antikitetit të Vonë dhe migracioneve sllave, popullsia shqiptare ruajti profilin gjenetik të Epokës së Bronzit. Në studim kontribuan edhe Projekti Roots, Akademia e Shkencave të Shqipërisë dhe Instituti i Albanologjisë.

Trinjaku gjenetik shqiptar

R1b nuk vepron i vetëm. Bashkë me dy haplogrupe të tjera, formon profilin karakteristik gjenetik shqiptar:

• E-V13: trashëgimi e fermerëve neolitikë të Ballkanit, rreth 10,000 vjet e lashtë — shtresë mesdhetare.
• J2b-L283: lidhje me migracionet anadollo-ballkanike, i konsoliduar rreth 4,000 vjet më parë — shtresë epoka bronzit lokale.
• R1b: stepë indoeuropiane, rreth 4,500 vjet — i importuar nga lindja nëpërmjet Yamnaya.

Ky treshe gjenetik konfirmon se shqiptarët janë produkt i bashkëjetesës dhe asimilimit të tre valëve demografike të ndara me qindra vjet njëra nga tjetra. Nuk ka "autokton të pastër" — ka sintezë. R1b është shtresa e tretë e asaj sinteze — e njëjtë me atë çfarë sollën paraardhësit e gjermanëve, keltëve dhe sllavëve. Ndryshimi, siç e tregon ADN-ja e lashtë nga Kamenica dhe studimi i Nature Human Behaviour, është se te shqiptarët ajo sintezë e konsolidoi profilin e saj gjatë Epokës së Bronzit dhe e ruajti — gjeneration pas gjeneration — deri sot.

Burimet:

• Haak et al., "Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe," Nature 522 (2015) — PubMed Central, akses i hapur
• bioRxiv (2023): "Ancient DNA reveals the origins of the Albanians" — mostrat e Kamenicës, datim 1325 p.K.
• Nature Human Behaviour (2026): "Ancient DNA evidence for the history of the Albanians" — 6,000 gjenoma, Dr. Davranoglou et al.
• Balkan Academia (2025): "Albanian genetic ancestry" — frekuencat R1b-M269 21.3%, CTS9219 14%, PF7562 3–4%

— Redaksia ZHURMA