Sot në histori
Sot në histori — 14 gusht
14 gusht 1941 — Lind Luan Starova, shkrimtari i «Sagës ballkanike». Edhe: Vdes Kristaq Dhamo, regjisori i filmit të parë shqiptar.
4 ngjarje
Çfarë ndodhi më 14 gusht në historinë shqiptare: 4 ngjarje të datuara dhe të verifikuara nga arkivi ynë, bashkë me lexime që e vendosin datën në kontekst.
Më 14 gusht në histori
1941Lind Luan Starova, shkrimtari i «Sagës ballkanike»
Luan Starova lindi në Pogradec dhe u rrit në Shkup, ku familja e tij ishte shpërngulur. Shkroi paralelisht në shqip dhe në maqedonisht dhe e ndërtoi veprën rreth ciklit romanor të njohur si «Saga ballkanike», ku rrëfehet jeta në të dyja anët e kufirit nën tri perandori. Ishte ambasadori i parë i vendit të tij në Francë, më pas edhe në Spanjë e Portugali. Librat e tij janë përkthyer në mbi njëzet gjuhë.
2022Vdes Kristaq Dhamo, regjisori i filmit të parë shqiptar
Kristaq Dhamo vdiq në moshën tetëdhjetë e nëntë vjeç. Ai drejtoi «Tanën», filmin e parë artistik të prodhuar tërësisht në Shqipëri, që u shfaq më 1958 kur regjisori ishte njëzet e pesë vjeç. Më pas realizoi një varg titujsh të Kinostudios dhe formoi breza aktorësh e regjisorësh. Mbajti titujt Artist i Merituar dhe Artist i Popullit, si dhe çmimin e karrierës në Festivalin e Filmit Shqiptar.
2019Vdes Gjergj Xhuvani, regjisori i «Parullave»
Regjisori dhe skenaristi Gjergj Xhuvani vdiq në moshën pesëdhjetë e pesë vjeç. Filmi i tij «Parullat», për mësuesit e detyruar të shkruanin me gurë parulla partie nëpër kodra, u zgjodh kandidat i Shqipërisë për çmimin Oskar. Më pas realizoi «Lindje, Perëndim, Lindje», po ashtu kandidat i vendit për Oskar, duke mbetur ndër zërat më të njohur të kinemasë shqiptare të pasdiktaturës.
1971Lind Besim Mala, «Komandant Murrizi»
Besim Mala lindi më 14 gusht 1971 në Drenas. Gjatë luftës u bë një nga komandantët e njohur të UÇK-së në Zonën Operative të Drenicës, me emrin Komandant Murrizi. Vdiq më 17 prill 2000 në Prishtinë, një ditë pasi u qëllua, kur shërbente si komandant batalioni në Trupat Mbrojtëse të Kosovës.
Burimet
Nga arkivi — leximet e kësaj dite
Kinostudio: si u ndërtua dhe u shkërmoq kinemaja shtetërore shqiptare
Institucioni ku punuan Dhamo dhe Xhuvani: ngritja dhe shembja e kinemasë shtetërore shqiptare, e treguar me shifra e emra.
Letërsia shqipe: mes kujtesës së luftës dhe kërkimit të kontekstit
Debati i sotëm letrar shqiptar mes kujtesës së luftës dhe kërkimit të kontekstit, terreni ku shkruante edhe Starova.
Kadri Roshi: jetimi i Ballshit që u bë fytyra e teatrit dhe e kinemasë shqiptare
Fytyra që doli nga po ajo skenë dhe po ai ekran, aktori që u bë kujtesa pamore e një vendi.