Albin Kurti: nga studenti i protestave te kryeministri që sfidon Beogradin dhe Brukselin

Në 1997, policia serbe e arrestoi Albin Kurtin brenda Universitetit të Prishtinës. Ai ishte njëzet e dy vjeç dhe drejtonte protestat studentore kundër regjimit të Milosheviqit. Gjykata jugosllave i dha pesëmbëdhjetë vjet burg. Doli pas katër vitesh, i liruar nën presion ndërkombëtar dhe me fushatë të Amnesty International — me bindjet themelore të çelikosura, jo të thyera. Tridhjetë vjet më vonë, e njëjta ngulmësi që e mbajti brenda burgut serb e mban edhe sot në ballë të politikës kosovare — herë në krye të qeverisë, herë në krye të listës elektorale, gjithmonë në qendër të mosmarrëveshjes. Bindja e tij është kapitali politik kryesor; është edhe kufiri më i dukshëm i tij.

Albin Kurti lindi më 24 mars 1975 në Prishtinë, brenda sistemit jugosllav por në bregun e fundit të tij historik. Formimi politik nisi në vitet 1990, kur shteti serb kishte larguar shqiptarët nga universitetet dhe institucionet publike dhe rezistenca civile kishte marrë formën e lëvizjeve studentore paralele. Kurti u pozicionua në krahun konfrontues — jo thjesht si student me synim diplomë, por si organizator me ambicie politike të qarta, duke vepruar brenda rrjetit të aktivizmit kombëtar.

Lirimi i tij në 2001 nuk solli rehabilitim dhe integrim të qetë. Ndërkohë që shumica e figurave politike kosovare u integruan brenda arkitekturës ndërkombëtare të UNMIK-ut dhe procesit pas-luftë, Kurti e sulmoi atë arkitekturë si kolonializëm të maskuar. Lëvizja Vetëvendosje!, të cilën e themeloi në 2005, u ngrit si kryengritje kundër UNMIK-ut dhe Planit Ahtisaari — duke argumentuar se pavarësia e mbikëqyrur nuk ishte pavarësi e vërtetë. Kjo qasje e izoloi nga elita politike kosovare e asaj periudhe, por i ndërtoi një bazë elektorale të qëndrueshme tek votuesit e rinj dhe ata që nuk identifikoheshin me PDK-në apo LDK-në.

Vetëvendosja hyri në Kuvend në 2010 me metodat e saj karakteristike: gaz lotsjellës i lëshuar nga tribuna parlamentare, bllokime procedurale, protesta rrugore ndaj vetos ndërkombëtare mbi çështjen e statusit. Kurti e justifikoi metodën si domosdoshmëri kundër konsensusit të paracaktuar. Rritja elektorale ishte graduale por e qëndrueshme. Qeveria e tij e parë, e formuar në shkurt 2020 në koalicion me LDK-në, zgjati vetëm pesëdhjetë e një ditë — rrëzuar nëpërmjet mocionit të mosbesimit pasi LDK-ja u largua nga blloku mes disputeve mbi menaxhimin e pandemisë COVID-19, duke u bashkuar me PDK-në për ta votuar kundër. Kurti u rikthye në pushtet pas zgjedhjeve të jashtëzakonshme të shkurtit 2021, kësaj here me shumicë absolute — dhe që atëherë, qeverisja kosovare ka folur me një zë: të tijin.

Veriu, QUINT-i dhe çmimi i pakompromisit

Tensionet më të forta të mandateve të tij kanë ardhur nga veriu i Kosovës dhe marrëdhënia e prishur me Perëndimin. Pas sulmit të Banjskës në shtator 2023 — ku një grup i armatosur sulmoi dhe vrau një oficer të Policisë së Kosovës — qeveria Kurti e cilësoi ngjarjen si agresion shtetëror serb të planifikuar. QUINT-i — Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia — i kërkoi Prishtinës deeskalim dhe moderim të narrativës. Kurti refuzoi të ulte tonin. Pasoja e dukshme: Uashingtoni pezulloi pjesëmarrjen e Kosovës në disa programe të NATO-s dhe vendosi masa ndaj zyrtarëve kosovarë, duke e izoluar Prishtinën diplomatikisht pikërisht në momentin kur Serbia ndodhej nën presion ndërkombëtar. Shqiptarët e identifikuan këtë me një burrë që nuk përkulet; partnerët perëndimorë me një partner që nuk dëgjon.

Zgjedhjet e veriut të nëntorit 2023 — të kritikuara nga OSBE-ja dhe BE-ja si të mbajtura pa kushte minimale të pjesëmarrjes — ushqyen tensionet etnike dhe izolimin diplomatik pa zgjidhur asgjë strukturore në veri. Ngurtësia ndaj zbatimit të Marrëveshjes bazë të Ohrit, të negociuar në mars 2023, tregon një qasje ku pozicionimi kombëtar vlerësohet mbi kostot e partneritetit; qasje që mund të jetë e drejtë, por që ka pasoja reale. Mediat hulumtuese kosovare, përfshirë BIRN-in dhe Institutin e Kosovës për Drejtësi, kanë ngritur gjithashtu pyetje mbi selektivitetin e drejtësisë antikorrupsion.

Populizmi si metodë, lëvizja si pasqyrë

Stilistika e Kurtit ka karakteristikat klasike të populizmit majtist nacional: një kornizë morale ku populli i drejtë qëndron përballë elitës së korruptuar, refuzim sistematik i kompromisit si dobësi, dhe një gjuhë publike që e ndan botën në aleatë moralë dhe armiq strukturorë. Brenda Vetëvendosjes, kjo stilistikë është shndërruar në kulturë organizative — vendimet kalojnë nëpër një rreth shumë të ngushtë, kundërshtia e brendshme nxjerr largime, dhe lëvizja ka tendencën të barazohet me figurën e themeluesit. Vjosa Osmani u shkëput dhe themeloi Lëvizjen Guxo. Albulena Haxhiu dhe Glauk Konjufca kanë mbetur emrat e mëdhenj nga gjenerata e parë; pjesa tjetër është rikrijuar disa herë.

Kërkesa publike e Kurtit për gjashtëdhjetë për qind të votave — në një vend ku asnjë parti nuk e ka kapërcyer pesëdhjetë e dyshin që nga 2008-a — ishte më shumë retorikë populiste sesa parashikim; Instituti i Kosovës për Drejtësi e komentoi si "dëshirat e ngatërruara me faktet". Funksioni i saj nuk ishte parashikimi, po paraqitja e fitores si mandat moral — dhe e çdo rezultati tjetër si vjedhje nga sistemi.

Dy zgjedhje brenda gjashtë muajsh

Në zgjedhjet parlamentare të 28 dhjetorit 2025, Vetëvendosja fitoi sërish — rezultati më i fortë i një partie të vetme pas pavarësisë, por jo shumicë absolute. Fitorja nuk u shndërrua në qeveri: Kuvendi nuk arriti të zgjidhte presidentin e ri brenda afatit kushtetues, pasi LVV-ja refuzoi koalicionin me rivalët historikë dhe opozita refuzoi t'ia jepte votat "presidentit të një partie të vetme". Kushtetuta prodhoi përgjigjen e vet mekanike: shpërbërje dhe zgjedhje të reja — të dytat brenda gjashtë muajsh.

Më 7 qershor 2026, votuesit e rikonfirmuan Vetëvendosjen si forcë të parë. Kontrata e Kurtit me elektoratin funksionoi edhe një herë në kutitë e votimit — por numrat mbetën ata që ishin: pa shumicën që zgjedh vetëm presidentin, pa partnerin që pranon t'ia japë. Prej atëherë Kosova jeton të njëjtin ngërç me data të reja: Kuvendi i ri konstituohet në javën e parë të gushtit; për kreun e shtetit duhen tetëdhjetë vota dhe asnjë kombinim i deklaruar nuk i ka; takimi i Kurtit me Bedri Hamzën më 10 korrik përfundoi, sipas PDK-së, pa asnjë ofertë konkrete; LDK-ja ka ngulur këmbë se presidenti dhe kryeministri nuk mund të vijnë nga i njëjti subjekt; dhe analistë si Lulzim Peci e thonë hapur se vetëm një koalicion LVV–PDK i mbledh dot tetëdhjetë votat. Vetë Vetëvendosja e ka pranuar publikisht rrezikun: pa marrëveshje, Kosova shkon në zgjedhjet e treta. Ndërkohë shtetin e mban, me dekrete e me protokoll, Albulena Haxhiu — kryetarja në mungesë që s'e zgjodhi askush; dhe qeverinë në detyrë, si gjithmonë, Kurti.

Brenda hapësirës shqiptare, Kurti mbetet figura që nuk luan sipas rregullave të pashkruara. Me Edi Ramën marrëdhënia ka luhatjet e veta: bashkëpunim i shpallur mbi agjendën pan-shqiptare, por tensione strategjike mbi raportin me Serbinë dhe QUINT-in. Rivalët historikë e paraqesin si të pagatshëm për kompromis; ai i paraqet ata si produkte të sistemit që premtoi ta çmontonte. Të dy versionet janë pjesërisht të vërteta — dhe kjo është pikërisht arsyeja pse politika kosovare është bllokuar.

Paradoksi qendror i Albin Kurtit mbetet i pandryshuar nga qelia e vitit 1997 deri te tryeza bosh e korrikut 2026: burri që u bë politikan duke e mohuar kategorinë e politikanit, dhe i cili mbetet i besueshëm vetëm nëse vazhdon ta mohojë atë. Votat i merr pikërisht se nuk përkulet; shtetin s'e bën dot pikërisht për të njëjtën arsye. Prova e tij e vërtetë nuk është më asnjë kuti votimi — ato i ka fituar. Është aftësia, e paprovuar ende, për të ndarë pushtetin me dikë që nuk mendon si ai.

Përditësuar më 24 korrik 2026.

Burimet: Kuvendi i Republikës së Kosovës; KQZ; BIRN Kosovo; Instituti i Kosovës për Drejtësi; raportet e OSBE-së dhe Komisionit Evropian; mbulimi i Redaksisë ZHURMA (dhjetor 2025–korrik 2026)

— Redaksia ZHURMA