Albin Kurti: burri që nuk ndalet, as nga Beogradi, as nga Brukseli

Në 1997, policia serbe e arrestoi Albin Kurtin brenda Universitetit të Prishtinës. Ai ishte njëzet e dy vjeç dhe drejtonte protestat studentore kundër regjimit të Milosheviqit. Gjykata jugosllave i dha pesëmbëdhjetë vjet burg. Doli pas katër vitesh, i liruar nën presion ndërkombëtar dhe me fushatë të Amnesty International — me bindjet themelore të çelikosura, jo të thyera. Tridhjetë vjet më vonë, e njëjta ngulmësi që e mbajti brenda burgut serb e mban edhe sot në ballë të politikës kosovare — herë në krye të qeverisë, herë në krye të listës elektorale, gjithmonë në qendër të mosmarrëveshjes. Bindja e tij është kapitali politik kryesor; është edhe kufiri më i dukshëm i tij.

Albin Kurti lindi më 24 mars 1975 në Prishtinë, brenda sistemit jugosllav por në bregun e fundit të tij historik. Formimi politik nisi në vitet 1990, kur shteti serb kishte larguar shqiptarët nga universitetet dhe institucionet publike dhe rezistenca civile kishte marrë formën e lëvizjeve studentore paralele. Kurti u pozicionua në krahun konfrontues — jo thjesht si student me synim diplomë, por si organizator me ambicie politike të qarta, duke vepruar brenda rrjetit të aktivizmit kombëtar.

Lirimi i tij në 2001 nuk solli rehabilitim dhe integrim të qetë. Ndërkohë që shumica e figurave politike kosovare u integruan brenda arkitekturës ndërkombëtare të UNMIK-ut dhe procesit pas-luftë, Kurti e sulmoi atë arkitekturë si kolonializëm të maskuar. Lëvizja Vetëvendosje!, të cilën e themeloi në 2005, u ngrit si kryengritje kundër UNMIK-ut dhe Planit Ahtisaari — duke argumentuar se pavarësia e mbikëqyrur nuk ishte pavarësi e vërtetë. Kjo qasje e izoloi nga elita politike kosovare e asaj periudhe, por i ndërtoi një bazë elektorale të qëndrueshme tek votuesit e rinj dhe ata që nuk identifikoheshin me PDK-në apo LDK-në.

Vetëvendosja hyri në Kuvend në 2010 me metodat e saj karakteristike: gaz lotsjellës i lëshuar nga tribuna parlamentare, bllokime procedurale, protesta rrugore ndaj vetos ndërkombëtare mbi çështjen e statusit. Kurti e justifikoi metodën si domosdoshmëri kundër konsensusit të paracaktuar. Rritja elektorale ishte graduale por e qëndrueshme. Qeveria e tij e parë, e formuar në shkurt 2020 në koalicion me LDK-në, zgjati vetëm pesëdhjetë e një ditë — rrëzuar nëpërmjet mocionit të mosbesimit pasi LDK-ja u largua nga blloku mes disputeve mbi menaxhimin e pandemisë COVID-19 dhe deklarimit të gjendjes së jashtëzakonshme, duke u bashkuar me PDK-në për ta votuar kundër. Kurti u rikthye në pushtet pas zgjedhjeve të jashtëzakonshme të shkurtit 2021, kësaj here me shumicë absolute — dhe që atëherë, qeverisja kosovare ka folur me një zë: të tijin.

Tensionet më të forta të mandateve të tij kanë ardhur nga veriu i Kosovës dhe marrëdhënia e prishur me Perëndimin. Pas sulmit të Banjskës në shtator 2023 — ku një grup i armatosur sulmoi dhe vrau një oficer të Policisë së Kosovës — qeveria Kurti e cilësoi ngjarjen si agresion shtetëror serb të planifikuar. QUINT-i — Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia — i kërkoi Prishtinës deeskalim dhe moderim të narrativës. Kurti refuzoi të ulte tonin. Pasoja e dukshme: Uashingtoni pezulloi pjesëmarrjen e Kosovës në disa programe dhe aktivitete të NATO-s dhe vendosi masa ndaj zyrtarëve kosovarë, duke e izoluar Prishtinën diplomatikisht pikërisht në momentin kur Serbia ndodhej nën presion ndërkombëtar. Shqiptarët e identifikuan këtë me një burrë që nuk përkulet; partnerët perëndimorë e identifikuan me një partner që nuk dëgjon.

Zgjedhjet e veriut të nëntorit 2023 — të cilat OSBE-ja dhe BE-ja i kritikuan si të mbajtura pa kushte minimale të pjesëmarrjes, duke prodhuar kryetar bashkish shqiptarë në komuna me shumicë serbe me nën pesë për qind votues — ushqyen tensionet etnike dhe izolimin diplomatik pa zgjidhur asgjë strukturore në veri. Ngurtësia ndaj zbatimit të pikave të Marrëveshjes bazë të Ohrit, të negociuar në mars 2023, tregon një qasje ku pozicionimi kombëtar vlerësohet mbi kostot e partneritetit; qasje që mund të jetë e drejtë, por që ka pasoja reale. Mediat hulumtuese kosovare, përfshirë BIRN-in dhe Institutin e Kosovës për Drejtësi, kanë ngritur gjithashtu pyetje mbi selektivitetin e drejtësisë antikorrupsion — nëse ndjekja ndaj zyrtarëve të opozitës është proporcionale me vëmendjen ndaj rrethit të afërt të qeverisë.

Stilistika e Kurtit ka karakteristikat klasike të populizmit majtist nacional: një kornizë morale ku populli i drejtë qëndron përballë elitës së korruptuar, sistematik refuzim i kompromisit si dobësi, dhe një gjuhë publike që e ndan botën në aleatë moralë dhe armiq strukturorë. Brenda Vetëvendosjes, kjo stilistikë është shndërruar në kulturë organizative — vendimet kalojnë nëpër një rreth shumë të ngushtë, kundërshtia e brendshme nxjerr largime, dhe lëvizja ka tendencën të barazohet me figurën e themeluesit. Vjosa Osmani u shkëput dhe themeloi Lëvizjen Guxo. Albulena Haxhiu dhe Glauk Konjufca janë mbetur si emrat e mëdhenj nga gjenerata e parë; pjesa tjetër është rikrijuar disa herë. Tërheqjet e fundit nga lista për zgjedhjet e 7 qershorit — Hysen Durmishi më 12 maj — flasin për një proces që nuk e pranon publikisht kompromisin si funksion politik normal.

Kërkesa publike e Kurtit për gjashtëdhjetë për qind të votave në një vend ku asnjë parti nuk ka kapërcyer pesëdhjetë e dyshin që nga 2008-a është më shumë retorikë populiste se sa parashikim. Instituti i Kosovës për Drejtësi e komentoi si "dëshirat e ngatërruara me faktet". Funksioni i një kërkese të tillë nuk është parashikimi — është paraqitja e fitores së mundshme si mandat moral mbi gjysmën e elektoratit, dhe humbja e mundshme si vjedhje e mandatit nga sistemi.

Brenda hapësirës shqiptare, Kurti është figura që nuk luan sipas rregullave të pashkruara. Me Edi Ramën, kryeministrin e Shqipërisë, marrëdhënia ka luhatjet e veta: bashkëpunim i shpallur mbi agjendën pan-shqiptare dhe proceset e integrimit evropian, por dallime qasje-sh dhe tensione strategjike mbi raportin me Serbinë dhe QUINT-in. Rivalët historikë — PDK-ja dhe LDK-ja — e paraqesin si të pagatshëm për kompromis; ai i paraqet ata si produkte të sistemit që premtoi ta çmontonte. Të dy versionet janë pjesërisht të vërteta, dhe kjo është pikërisht arsyeja pse politika kosovare është bllokuar.

Në zgjedhjet parlamentare të 28 dhjetorit 2025, Vetëvendosja fitoi sërish me një shumicë të madhe, por jo absolute — rezultati më i fortë i një partie të vetme në historinë e Kosovës pas pavarësisë. Megjithatë, fitorja elektorale nuk u shndërrua në qeveri. Kuvendi nuk arriti të zgjidhte presidentin e ri brenda afatit kushtetues, pasi LVV-ja refuzoi koalicionin me cilindo nga rivalët historikë dhe opozita refuzoi t'ia jepte votat asaj që e quante "presidenti i një partie të vetme". Sipas Kushtetutës, mos-zgjedhja e presidentit brenda afatit prodhon shpërbërjen e Kuvendit — dhe Kosova kaloi për herë të dytë në një cikël zgjedhor të jashtëzakonshëm brenda gjashtë muajve. Kurti e paraqiti bllokadën si sabotim të opozitës; opozita e paraqiti si rrjedhojë e refuzimit të Kurtit për kompromis. Kushtetuta nuk ka opinion se cili interpretim është më i sinqertë; ajo thjesht prodhoi zgjedhje të reja.

Që nga shpërbërja, Kurti drejton qeverinë në detyrë. Më 12 maj 2026, Vetëvendosja publikoi listën me njëqind e dhjetë kandidatë për zgjedhjet e 7 qershorit — me Kurtin si kandidat për kryeministër në vendin e parë dhe ministrin Glauk Konjufca në vendin e dytë. Lista solli debate brenda dhe jashtë radhëve: ish-zëvendësministri Hysen Durmishi u tërhoq publikisht; emra të diskutueshëm si Fatos Geci — i njohur për deklarata të padepërtueshme për gjyqësorin e veçantë — u mbajtën në kontestim me kritikët. Vjosa Osmani me Lëvizjen Guxo paraqitet si alternativa pro-perëndimore. PDK-ja dhe LDK-ja kërkojnë kthim në "normalitetin diplomatik" me Uashingtonin dhe Brukselin. AAK-ja kërkon koalicion teknik. Çdo aktor po u flet pikërisht atyre zonave të elektoratit ku Kurti është më i dobët.

Çfarë mbetet e hapur është pyetja nëse Kurti mund ta ruajë identitetin e tij si opozitar brenda pushtetit. Çdo qeveri e gjatë gjeneron strukturat e veta klienteliste; çdo lëvizje që fitoi votat me premtimin e thyerjes së sistemit ballafaqohet me sfidën e mos-u-bërit sistem. Pas pesë vjet qeverisje gati pa ndërprerje, Vetëvendosja ka rrjetin e vet të të punësuarve, kontratave, dhe favoreve të vogla që e dallon nga shoqëria civile e dikurshme dhe e afron me partitë që dikur i sulmonte. Kurti ende e mohon publikisht këtë; numrat e BIRN-it dhe IKD-së tregojnë diçka tjetër.

Paradoksi qendror i Albin Kurtit: burri që u bë politikan duke i mohuar kategorinë e politikanit, dhe i cili mbetet i besueshëm vetëm nëse vazhdon ta mohojë atë. Më 7 qershor 2026, votuesit do të vendosin nëse kjo kontratë ende funksionon — apo nëse pas tridhjetë vjet kohëzgjatje, ngulmësia e tij ka mbaruar së bëri ndryshim midis një udhëheqësi që sfidon sistemin dhe një udhëheqësi që e refuzon të shohë veten si pjesë të tij.

Burim: Wikipedia (të dhëna biografike publike + përmbledhje e zgjedhjeve 2025), BIRN Kosovo, Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), Prishtina Insight, Telegrafi, Koha.net, Kallxo, RTV21, Demokracia, Tetova Sot, raporte të OSBE-së mbi zgjedhjet e veriut 2023, Komisioni Evropian (raportet e progresit 2022–2025), Komisioni Qendror i Zgjedhjeve të Kosovës. — Redaksia ZHURMA