S'âsht vetëm gurë: Kisha e Klinës si kujtesë e rezistencës

Klina, 27 prill 2026. Sot meshtar i Dioqezës Prizren-Prishtinë publikoi në Bota Sot një rrëfim të dorës së parë mbi ndërtimin e Kishës Katolike "Zoja e Këshillit të Mirë" në Klinë — histori e filluar me premtim rinor, ndërruar nga presioni i policisë serbe dhe e përfunduar pas luftës, me gurthemel të vendosur më 30 gusht 1999.

Rrëfimi, shkruar në Pejë dhe botuar sot, nuk âsht vetëm autobiografi meshtarake. Âsht dokument kulturor.

Kisha si institucion kombëtar

Nëpër traditën shqiptare, kisha nuk ka qenë kurrë vetëm vend riti. Meshtar i shkruan me qartësi: "Kisha ka qenë shkollë e gjuhës, vatër e kulturës, kujtesë e historisë, mbrojtje e ndërgjegjes dhe strehë e dinjitetit kombëtar."

Kisha e Klinës mban emrin e Zojës së Këshillit të Mirë — figura e njëjtë me ikonën e famshme të Shkodrës, Pajtores së Shqipërisë. Lidhja nuk është aksidentale: meshtar e nisi premtimin e vet kur dëgjoi, si nxënës në Gjimnazin Klasik të Pazinit të Kroacisë, profesorët duke folur me trishtim për Kishën Shqiptare nën ateizmin shtetëror të asaj kohe. Aty u zgjua kujtesa — jo vetëm fetare, por kombëtare.

Ky ndjesi nuk qëndron i izoluar. Tri dekada para tij, në Lëvizjen e Lidhjes së Prizrenit (1878), shqiptarët kishin gjetur në kishë, teqe dhe mektebe institucionet ku identiteti kombëtar gëzonte mbrojtje. Kisha e Klinës vazhdon atë fill.

Presioni serb dhe guximi i qëndresës

Më 6 qershor 1996, kur besimtarët nisën punimet, policia serbe erdhi. "Ishte përplasje e një shprese me një dhunë, e një drite me një përpjekje për errësim," shkruan meshtar. Burra, gra e fëmijë ishin gati të qëndronin. Meshtar i kërkoi të largoheshin — zgjedhja e urtisë para forcës, duke ruajtur popullin nga gjaku për ta shpëtuar të ardhmen e kishës.

Tri vjet e gjysmë vonë, pas largimit të forcave serbe dhe arritjes së administrimit ndërkombëtar, punimet rifilluan. Gurthemeli u vu me lutje e lot më 30 gusht 1999 — me vendim të administratorit të UNMIK-ut dhe mbështetjen e besimtarëve të famullisë, rrethinës dhe mërgatës shqiptare. Sot kisha qëndron mbi Klinën e Lugut të Drinit si dëshmi e gjallë.

Çka zbulon memoari i sotëm

Bota mëdhet madhit — emrat e intelektualëve, filozofëve, shkrimtarëve. Por ata brezë kishin nevojë edhe për ndërtimtarë të gurit — meshtar, nëna famullish dhe emigrantë zemërgjerë nga Lugina e Drinit — njerëz që ruajtën kulturën jo duke shkruar libra, por duke hapur dyert e kishave nën presionin e shtetit armik.

Memoari i botuar sot nga Bota Sot është rrëfimi i njërit ndër këta ndërtimtarë anonimë. Është dokument kulturor i dorës së parë — i tipit që historianët e ardhmërisë do ta lexojnë me rëndësi pikërisht sepse nuk është shkruar për historianë, por nga zemra e një njeriu që e jetoi.

Çfarë rrezikohet të humbasë

Kur plaken meshtar të tillë, humbin dëshmitarët e drejtpërdrejtë. Muri i kishës qëndron; historia që e gjallëron — që e bën "amanet" e gjallë dhe jo vetëm beton — ka tendencë të zbehet me çdo brez.

ASHAK ka procesverbalin e vet. Instituti Albanologjik ka arkivin. Kisha "Zoja e Këshillit të Mirë" e Klinës ka sot, botuar, memoarin e famullitarit të parë. E nesërmja do të vendosë nëse do ta lexojë.

Burim: Bota Sot

— Redaksia ZHURMA