Pllaka s'u ndryshua: 'Terroristë shqiptarë' — 25 vjet pas Ohrit

Mëngjesin e 29 prillit 2026, Vlado Misajlovski — ministri i Mbrojtjes së Maqedonisë së Veriut — vendosi lule të freskëta para memorialit të Batalionit të Forcave Speciale në kazermën "Ilinden" të Shkupit. Ceremonia ishte publike. Misajlovski e ndau vetë në rrjete sociale.

Por pas fotografisë me lule, pas uniformës dhe turmës, pllaka flet. Teksti është i qartë: "Ranë në luftë kundër terroristëve shqiptarë më 28.04.2001 në rajonin e fshatit Vejcë." Katër emra, katër grada. Dhe mbi ta, si epigrafe e një shteti: fjala terroristë.

Nuk është gabim i gdhendësit. Është vendim që ka mbijetuar 25 vjet.

Halil Snopçe, deputet i Aleancës Shqiptare, iu përgjigj i njëjtën ditë: "Kjo nuk është thjesht një fjali. Është një plagë e hapur për mijëra familje… UÇK-ja dhe luftëtarët e saj nuk janë terroristë. Ata janë pjesë e historisë sonë, e dhimbjes dhe e qëndresës sonë."

Deri në mbyllje të këtij artikulli, Misajlovski nuk ka deklaruar pozicionin e vet për gjuhën e pllakës përkujtimore.

Beteja e Vejcës dhe lufta për dinjitet

Ishte 28 prilli 2001. Forcat e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare — UÇK-ja e Maqedonisë, e ngritur nga veteranë të Luftës së Kosovës dhe të rinj shqiptarë nga Tetova, Gostivari e Kërçova — kishin hyrë në afrim me njësinë speciale të armatës pranë fshatit Vejcë. Katër ushtarë maqedonas u vranë. Kjo ditë u bë pikë kthese në eskalimin e konfliktit.

Por UÇK nuk luftoi pa shkak. Shqiptarët e Maqedonisë kishin jetuar për dekada si qytetarë të dorës së dytë: gjuha shqipe e ndaluar nga institucionet shtetërore, arsimi i kufizuar, policia kryesisht monoetnike, papunësia kronike. Parlamenti i Shkupit nuk kishte asnjë mekanizëm real për përfaqësim proporcional të komunitetit shqiptar, i cili zinte mbi 25 për qind të popullsisë.

Komandanti i UÇK-së, Ali Ahmeti — veteran i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës — nuk luajti me fjalë: lufta kishte synim të qartë, jo pavarësinë, por barazinë. Qytetarinë. Njohjen.

Dhe e mori. Marrëveshja Kornizë e Ohrit, e nënshkruar më 13 gusht 2001 me ndërmjetësimin e Bashkimit Europian dhe Shteteve të Bashkuara, e ktheu gjuhën shqipe në gjuhë zyrtare, garantoi polici proporcionale, hapi dyert e arsimit dhe administratës publike. Ishte fitore e negociuar me gjak — dhe modeli maqedonas u quajt për vite shembull ndërkombëtar zgjidhje paqeje.

Çka zbulon pllaka

Marrëveshja e Ohrit nuk i dha udhëzim nënprefekturës ushtarake: ndrysho pllakën. Dhe pllaka mbeti.

Ky është problem institucional, jo individual. Misajlovski nuk e gdhendi tekstin — por zgjodhi të bënte ceremoni publike para tij pa asnjë distancë kritike. Presidencia e Maqedonisë së Veriut, e drejtuar nga Gordana Siljanovska-Davkova — e cila refuzon sistematikisht ta pranojë edhe emrin kushtetues "Maqedonia e Veriut" — ka dëshmuar se shteti ka kapacitet selektiv të kujtesës: nderoi ata që ranë, por fshihet nga pyetja se si i quajti ata që iu kundërvunë.

25 vjet pas Ohrit, dy vjet pas anëtarësimit në NATO, brenda mureve të një kazermeje zyrtare shtetërore, ende qëndron fjala terroristë si epigrafe mbi emrat e shqiptarëve të vrarë.

Kjo nuk është harresë. Kjo është zgjedhje.

Çfarë rrezikojmë

Brezi i ri shqiptar që rritet sot në Tetovë, Gostivar e Kërçovë lexon institucionet e shtetit ku jeton. Nëse ato institucione mbajnë të gdhendur fjalën terroristë mbi sakrificat e baballarëve, shteti po u thotë me gur: historia juaj nuk njeh dinjitet.

Ky është çmimi real i mosndryshimit — jo skandali i një ceremonie, por mesazhi kumulativ i viteve kur marrëveshja mbeti letër dhe guri mbeti fjalë.

Snopçe e tha qartë: "Nuk mund të ketë paqe të vërtetë pa respekt. Nuk mund të ketë bashkëjetesë pa dinjitet. Kjo duhet të ndryshojë. Tani."

Ndryshimi i pllakës nuk kërkon ligj të ri. Kërkon vendim. Vendim që 25 vjet pas Ohrit s'ka ardhur ende.

Burim: Balkanweb, Tetova Sot

— Redaksia ZHURMA