Studimi i Oxfordit: 17%'a qëndron — 'qumështi' s'ka qëndru

Gazeta Express, Telegrafi dhe Bota Sot raportuan këtë javë gjetjen e një studimi të Universitetit të Oxfordit: konsumimi i një gote të madhe qumësht në ditë mund të ulë rrezikun e kancerit të zorrës së trashë me 17%. Shifra qarkulloi si e saktë dhe e plotë. Njëra anë qëndron, tjetra jo.

Burimi i gjurmuar

Studimi burimor u publikua në revistën Nature Communications më 8 janar 2025: "Diet-wide analyses for risk of colorectal cancer" (Papier et al., DOI: 10.1038/s41467-024-55219-5, PMID: 39779669). Është hulumtimi Million Women Study i Universitetit të Oxfordit: 542.778 gra të ndjekura për 16,6 vjet, me 12.251 raste të kancerit kolorektal të regjistruara. Financuar nga Cancer Research UK.

Çka thotë burimi parësor

Shifra 17% është e saktë. Kalciumi me 300 mg shtesë në ditë — sasia e gjetur afërsisht në një gotë të madhe qumësht — lidhet me rrezik 17% më të ulët (RR = 0.83, 95% CI 0.77–0.89). Lidhja statistikore është solide. Por autorët janë eksplicitë: efekti mbrojtës është "driven largely or wholly by calcium" — jo nga qumështi si produkt. Jogurti tregon efekt po ashtu; djathi dhe akullorja nuk treguan asnjë lidhje të rëndësishme. Burimi bimor i kalciumit — tofu, perime me gjethe të errëta, pije bimore të pasuruara — mbart po aq mbrojtje sa qumështi i lopës.

Ku hyn distorcioni

Studimi nuk ekzaminoi vetëm qumështin. Analizoi 97 faktorë dietikë dhe lidhjet e tyre me kancerin kolorektal. Gjetja me rëndësi statistikore më të fortë nuk ishte kalciumi, por alkooli: 20 gramë alkool shtesë në ditë — rreth dy pije alkoolike — rrit rrezikun e kancerit kolorektal me 15% (RR = 1.15, 95% CI 1.09–1.20). Asnjë prej tre mediave shqipe nuk raportoi këtë. Lexuesi mësoi se qumështi mbron, por nuk mësoi se alkooli rrezikon.

Kufizim i dytë i heshtur: studimi u krye mbi gra — vetëm gra. Telegrafi dhe Bota Sot e përmendën këtë brenda tekstit, por asnjë titull nuk e bëri të qartë. Rezultatet mund të mos vlejnë në të njëjtën masë për burrat.

Verdikti i Zhurmës

Me rezervë. Shifra 17% është e saktë dhe burimi është real. Mediat shqiptare nuk fabrikuan — zgjodhën. Nga 97 lidhje dietetike të studiuara, zgjodhën vetëm atë pozitive dhe lënë jashtë gjetjen kryesore: alkooli rrit rrezikun e kancerit kolorektal edhe më fort. Efekti mbrojtës i diskutuar vjen nga kalciumi — jo ekskluzivisht nga qumështi i lopës — gjë e rëndësishme sidomos për lexuesit e komuniteteve muslimane të diasporës. Raportimi nuk gaboi shifrat; gaboi panoramën.

Burim: Gazeta Express, Telegrafi, Bota Sot. Burim parësor: Papier et al., Nature Communications, 8 janar 2025 — Million Women Study, Universiteti i Oxfordit

— Redaksia ZHURMA