Akademiku i ASHAK-ut Kujtim Shala boton 'Shpia' — doli italisht, tash shqip

Kur Kujtim M. Shala botoi vitin e kaluar koleksionin poetik me titull La casa në italisht, pak lexues e dinin se shtëpia e fjalës shqipe kishte marrë rrugën e gjatë — nga Peja ku lindi akademiku, drejt Bolonjës ku bëri studime postdoktorale, e pastaj te italofonia kulturore. Tani Shpia ka mbërritur edhe shqip, e botuar nga Dukagjini, 99 faqe, me katër cikle: Shpia, Foresteria, Trajtat dhe Kujtimi.

Kujtim M. Shala është lindur më 28 shkurt 1974, në Loxhë të Pejës. Profesor i rregullt i letërsisë në Universitetin e Prishtinës që nga viti 2016, anëtar korrespondent i ASHAK-ut që nga dhjetori 2016 dhe anëtar i rregullt (akademik) që nga dhjetori 2020, Shala mban gjithashtu titullin e anëtarit të jashtëm të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (Tiranë). Ka botuar mbi 62 libra dhe qindra punime shkencore.

Shala nuk është vetëm studiues — ai është njëkohësisht poet me vepër që shtrihet mbi dy dekada e gjysmë, duke nisur me Mërzi e zezë (1998) e duke arritur sot te Shpia. Kur studiuesi shkruan për Rugovën, Fishtën, Kutelin, Lasgushin — pilastrat e letërsisë shqipe — e bën me të njëjtën ndjeshmëri poetike që ai vetë e demonstron si poet. Dy zanate që ushqejnë njëra-tjetrën.

Shpia është, sipas strukturës, një libër rrëfimi personal — por jo i ngushtë. Ciklet e saj ndjekin një hartë ekzistenciale: shtëpia si vend origjine, foresteria si gjendje e largimit, trajtat si forma që merr memoria, dhe kujtimi si rrënjosje pavarësisht largësisë. Ky është leksiku i gjeneratës që ra mbi luftëra, rindërtoi institucione dhe mori misionin ta dëshmonin letërsisht.

Trajektorja botuese — italisht fillimisht, pastaj shqip — ka kontekstin e saj. Shala ka mbaruar studime postdoktorale në Universitetin e Bolonjës (2004–2005) dhe e njeh botën akademike italiane. Italofonia i hap dyert e Europës kontinentale; shqipja e kthen koleksionin aty ku i takon — te lexuesi shqipfolës. Deri në mbyllje të këtij artikulli, Shala nuk ka deklaruar pozicionin e vet për zgjedhjen e botimit italisht para shqipes.

Akademikët e ASHAK-ut nuk janë figura dekorative. Ata mbajnë rrjetin e kujtesës letrare shqipe — institucionalisht, editorisht, artistikisht. Kur një akademik boton poezi personale për kujtimin dhe shtëpinë, ai nuk flet vetëm me zërin e tij: ai mbart gjuhën e gjithë atyre figurave mbi të cilat ka shkruar — me gjithë studimet, me gjithë katedrat, me gjithë librat e tyre.

Shpia del si libri i dhjetë poetik i Shalës. Tetëmbëdhjetë vepra studimore, mbi njëqind punime shkencore, 62 libra gjithsej — dhe ende poezi. Ndoshta pikërisht ky gjithanshmëri është mesazhi kryesor: akademikët shqiptarë nuk janë vetëm arkivistë të kujtesës kombëtare. Ata janë edhe poetë të kësaj kujtese.

Burim: Gazeta Express, ASHAK — Biografia e Kujtim M. Shalës

— Redaksia ZHURMA