Pse Prishtina ka vetëm një librari fëmijësh për 200 mijë banorë?

Në Prishtinë, në qendër, pranë sheshit kryesor, ekziston një librari që shet libra për fëmijë në gjuhën shqipe. Quhet Dukagjini. Ajo ka rreth 40 tituj të ndryshëm për moshat 5–12 vjeç. Nga këto, gjysma janë përkthime të librave gjermanë ose amerikanë.

Prishtina ka 200 mijë banorë. Zvicra ka Zyrih-un me një popullsi të ngjashme. Në Zyrih janë rreth 30 libraritë e pavarura që kanë seksione solid për fëmijë. Vetëm nga autorë zviceranë, në vitin 2024 u botuan mbi 400 tituj për fëmijë.

Në Kosovë, nga autorë kosovarë, në vitin 2024, u botuan 14 libra për fëmijë. Katërmbëdhjetë.

Pse është një problem

Sepse fëmijët e Kosovës — dhe e Shqipërisë — po rriten duke mos lexuar në gjuhën e tyre. Ose lexojnë pak, në përkthim, libra që nuk flasin për realitetin e tyre. Ose nuk lexojnë fare, sepse asgjë në gjuhën e tyre nuk është e disponueshme në mënyrë të natyrshme.

Kjo nuk është një problem i thjeshtë “lexoj pak”. Është një problem i formimit të shqipes si gjuhë e jetës intelektuale. Një fëmijë që rritet duke lexuar vetëm në përkthim do të mësojë shqipen si një gjuhë të dobët, të pamjaftueshme për të menduar. Kjo është mënyra se si një gjuhë e humbet prestigjin e saj brenda vet popullit.

Nuk po humbim gjuhën sepse nuk e flasim. Po humbim gjuhën sepse nuk po mendohemi në të.

Çfarë mund të bëhet

Ministria e Kulturës e Kosovës ka një program ndihme për botuesit. Në 2024, fondi total për letërsi për fëmijë ishte 120 mijë euro. Kjo është sa një botues i mesëm gjerman shpenzon për një libër të vetëm promovimi të një autori.

Diaspora shqiptare, ndërkohë, shpenzon miliona euro në vit për libra për fëmijë — në gjermanisht, në italisht, në anglisht, për fëmijët e saj që nuk mësojnë shqipen. Nëse vetëm një pjesë e kësaj shume do të orientohej në librat shqip, do të ndryshonte pamja.

Por për këtë, duhet të pranojmë së pari se po humbim. Dhe deri tani, askush nuk po e pranon.

— Redaksia ZHURMA