Cikli i Trojës

Cikli i Trojës, termi që përfshin tërësinë e miteve dhe legjendave që lidhen me Luftën e Trojës, një nga ciklet epike më të mëdha të mitologjisë greke. Shkaqet e luftës fillojnë me Gjykimin e Paridit: heroi trojan Paridi u zgjodh nga Zeusi për të vendosur se cila nga tri hyjneshat — Hera, Athena apo Afërdita — ishte më e bukura. Paridi ia dha mollën e artë Afërditës, e cila i premtoi gruan më të bukur të botës, Helenën, gruan e mbretit spartan Menelaut. Rrëmbimi i Helenës nga Paridi shkaktoi mbledhjen e ushtrisë greke nën komandën e Agamemnonit, mbretit të Mikenës dhe vëllait të Menelaut. Rreth njëmijë anije u nisën për në Trojë.

Rrethimi i Trojës zgjati dhjetë vjet. «Iliada» e Homerit tregon ngjarjet e vitit të fundit të luftës: zemërimin e Akilit me Agamemnonin për robëreshën Briseida, tërheqjen e Akilit nga lufta, vdekjen e Patroklit në dorë të Hektorit, kthimin e Akilit në betejë dhe vrasjen e Hektorit, princit më të guximshëm të Trojës. Pas vdekjes së Hektorit, Troja humbi mbrojtësin e saj më të madh. Akili vetë u vra nga Paridi, i cili e goditi me shigjetë në thembër, pikën e vetme të cenueshme të trupit të tij.

Rënia e Trojës u arrit me anë të dredhinë së Odiseut: Kalin e Drurit, një kalë gjigant prej druri brenda të cilit u fshehtën luftëtarët grekë. Trojanët, duke menduar se ishte një dhuratë për perënditë, e futën kalin brenda mureve. Natën, luftëtarët grekë dolën dhe e dogjën qytetin. Mbreti Priami u vra, gratë dhe fëmijët u robëruan. Pas rënies, filloi cikli i kthimeve (nostoi): kthimet e vështira të heronjve grekë në atdhe, më i njohuri prej të cilëve është udhëtimi dhjetëvjeçar i Odiseut, i treguar në «Odise». Agamemnoni u vra nga gruaja e tij Klitemnestra kur u kthye në Mikenë. Menelau u endacak tetë vjet përpara se të arrinte në Spartë me Helenën.

Cikli i Trojës ka frymëzuar letërsinë, artin dhe mendimin perëndimor për më shumë se tremijë vjet, duke filluar nga eposet homerike e deri te tragjikët Eskili, Sofokliu e Euripidi. → Akili. → Hektori. → Paridi. → Helena. → Agamemnoni. → Odiseu. → Priami. → Menelau. → Afërdita.