Beteja e Kosovës (1389): kush luftonte vërtet në Fushë Kosovë?

PRISHTINË — Më 15 qershor 1389, në Fushë Kosovë, një koalicion ballkanik u përball me ushtrinë osmane. Por kush e udhëhoqi atë koalicion — dhe sa shqiptarë ishin në radhët e tij?

Alban Kraja, duke u bazuar në dokumente të arkivave perëndimore, ka deklaruar se prijës i koalicionit ishte Kostandin Kastrioti Mazreku, stërgjyshi i Skënderbeut, së bashku me të birin Pal. Kraja thotë se kjo version i kundërshton narrativën serbe, sipas së cilës beteja ishte kryesisht një përballje serbo-osmane. "Dokumentet e Vatikanit tregojnë se arbërorët kishin një rol qendror," ka thënë ai në një fjalim publik, duke përmendur edhe rënien e princit Kostandin dhe luftëtarit Mhill Kopili në betejë. Sipas tij, kjo interpretim kërkon rishikim të historisë së shkruar deri më tani (albeu.com).

Pse ka rëndësi

• Beteja e Kosovës (1389) shërbeu si themel për mitin kombëtar serb, por burimet historike tregojnë një koalicion ballkanik më të gjerë, ku arbërorët kishin rol aktiv.
• Dokumentet perëndimore dhe kronikat osmane sugjerojnë se Kosova mesjetare kishte një popullsi të përzier, me prani të vazhdueshme shqiptare.
• Interpretimet politike të betejës kanë ndikuar në kujtesën historike të rajonit, duke bërë që rishikimi shkencor të jetë i domosdoshëm.

Koalicioni ballkanik: kush ishte në Fushë Kosovë?

Profesor Qerim Dalipi, në punimin e tij shkencor "Beteja e Kosovës (1389) dhe kontributi i shqiptarëve", thekson se beteja nuk ishte thjesht një përballje mes serbëve dhe osmanëve, por një koalicion i gjerë ballkanik. Sipas Dalipit, në radhët e koalicionit morën pjesë serbë, arbër, boshnjakë, vllehë dhe forca të tjera ndihmëse. "Prijës formal ishte Lazar Hrebelanoviqi, por kjo nuk do të thotë se beteja i përkiste vetëm një etnie," shkruan Dalipi, duke përmendur rolin e zotërinjve arbërorë si Gjergj II Balsha, Theodorit II Muzaka dhe Dhimitër Jonima (botasot.info).

Mentor Hasani, profesor në Universitetin e Prishtinës, konfirmon këtë qasje. Në një aktivitet përkujtimor të organizuar para Bibliotekës Kombëtare të Kosovës, Hasani theksoi se beteja u instrumentalizua politikisht që në shekullin XIX, veçanërisht përmes veprës "Kunora e Maleve" të Petar II Petroviq-Njegoshit. "Miti i Kosovës u ndërtua si simbol kombëtar serb, duke injoruar pjesëmarrjen e popujve të tjerë ballkanikë," tha Hasani (Telegrafi).

Dëshmitë historike: emra, toponime dhe heshtjet e burimeve

Dalipi thekson se prania e arbërorëve në Kosovë gjatë mesjetës vërtetohet përmes dokumenteve cirilike, burimeve latine-raguzane, antroponimisë dhe toponimisë. Ai sjell shembuj të emrave arbërorë në dokumente mesjetare, duke vënë në dukje se emrat e personave nuk janë gjithmonë dëshmi e pastër etnike. "Në kushtet kur pushteti politik ishte në duart e klasës serbe, një pjesë e arbërorve mund të jetë paraqitur me forma të sllavizuara të emrave," shpjegon Dalipi (botasot.info).

Kraja, nga ana tjetër, përmend se në betejë ranë edhe figura të tjera arbërore, si Mhill Kopili, duke sugjeruar se pjesëmarrja shqiptare nuk ishte margjinale. Megjithatë, si vë në dukje Dalipi, mungojnë burime të drejtpërdrejta që të konfirmojnë numrin e saktë të luftëtarëve arbërorë. "Nëse arbërit ishin popullsi autoktone e Kosovës, është e vështirë të mendohet se ata qëndruan jashtë një ngjarjeje të tillë," argumenton Dalipi, duke theksuar se heshtjet e burimeve nuk duhet të interpretohen si mungesë pranimi (botasot.info).

Nga beteja në mit: si u shndërrua Kosova në simbol

Hasani shpjegon se përpjekjet për ta shndërruar Betejën e Kosovës në një simbol kombëtar serb filluan në vitin 1889, me rastin e 500-vjetorit të saj. "Dokumentet osmane tregojnë se autoritetet nuk lejuan zhvillimin e aktiviteteve përkujtimore në formën e planifikuar," thotë ai. Sipas Hasanit, miti u konsolidua përmes traditës folklorike, veçanërisht përmes rrëfimit "Darka e Lazarit", i cili u ndërtua sipas modelit të Darkës së Fundit të Krishtit (Telegrafi).

Telegrafi raporton se në vitin 1889 filloi edhe lidhja e kujtesës së betejës me Vidovdanin, një festë sllave që u identifikua me tradita më të hershme. Kështu, beteja u shndërrua nga një ngjarje historike në një mit politik, i cili u përdor për të forcuar identitetin kombëtar serb. "Miti i Kosovës paraqet serbët si një popull me mision të veçantë historik," thotë Hasani, duke vënë në dukje se kjo narrativë ka ndikuar thellësisht në perceptimet historike të rajonit (Telegrafi).

Çfarë mbetet për t'u zbuluar?

Të gjithë autorët pajtohen se Beteja e Kosovës kërkon studim të mëtejshëm, veçanërisht në dritën e burimeve të reja. Kraja thekson se dokumentet e arkivave perëndimore, veçanërisht ato të Vatikanit, mund të sjellin një këndvështrim tjetër mbi rolin e arbërorëve. "Këto dokumente meritojnë vëmendje më të madhe nga studiuesit," ka thënë ai (albeu.com).

Dalipi, nga ana tjetër, vë në dukje se historiografia duhet të shmangë interpretimet njëanshme. "Historia nuk është pronë e një kujtese të vetme kombëtare," shkruan ai, duke theksuar nevojën për një qasje shkencore që peshon faktet me kujdes (botasot.info).

Mentor Hasani dhe studentët e tij në Universitetin e Prishtinës kanë prezantuar ilustrimin "Një Betejë, shumë pikëpyetje", duke nxitur debat mbi interpretimet historike. "Beteja e Kosovës duhet të trajtohet mbi bazën e burimeve, jo të miteve," ka thënë Hasani (Telegrafi).

Burimet:

• albeu.com — Alban Kraja: Dokumentet perëndimore tregojnë se Betejën e Kosovës e udhëhoqi stërgjyshi i Skënderbeut
• botasot.info — Prof. Qerim Dalipi: Beteja e Kosovës dhe kontributi i shqiptarëve
• Telegrafi — Mentor Hasani: Beteja e Kosovës nuk ishte vetëm serbe, shqiptarët ishin pjesë e koalicionit ballkanik
• Telegrafi — Shpalosen 10 mite dhe fakte mbi Betejën e Kosovës

— Redaksia ZHURMA