Valët e nxehtësisë: si ta mbroni zemrën dhe trupin kur termometri thyen rekordet

TIRANË — Kur termometri në Tiranë kaloi 35,1 gradë Celsius këtë maj, shumë e panë si rastësi vere të parakohshme. Por meteorologët e Met Office-së britanike e dinë tani që kjo nuk është e rastësishme: valët e nxehtësisë po shfaqen më herët, po intensifikohen më shpejt, dhe po ndodhin mbi një klimë tashmë shumë më të ngrohtë, raporton ata.gov.al duke cituar BBC-në.

Pse ka rëndësi

• Evropa po ngrohet me rreth dy herë ritmin global — 0,56°C për dekadë gjatë 30 viteve të fundit, sipas shërbimit klimatik Copernicus të cituar nga Telegrafi.
• Krahasuar me periudhën 1961–1990, ditët 5°C mbi mesatare janë dyfishuar dhe ato 10°C mbi mesatare janë katërfishuar, shpjegon dr. Segolene Berthou e Met Office-së për BBC-në.
• Probabiliteti për të kaluar 40°C në Britani tani është 20 herë më i lartë sesa në vitet 1960, sipas studimeve të Met Office-së.

Çfarë e bën këtë të rrezikshme për shëndetin? Shpejtësia. Kalimi i menjëhershëm nga temperatura mesatare në nivele ekstreme — "goditja e nxehtësisë" — nuk i lë trupit kohë për t'u përshtatur. Organizmi ka nevojë për periudhë aklimatizimi; kur ajo mungon, zemra dhe enët e gjakut pësojnë stresin më të madh.

Zemra nën presion: çfarë tregojnë studimet

Dr. Segolene Berthou nga Met Office shpjegon për BBC-në se temperaturat ekstreme po rriten më shpejt se temperaturat mesatare. Krahasuar me periudhën 1961–1990, ditët 5°C mbi mesatare janë dyfishuar, ndërsa ato 10°C mbi mesatare janë katërfishuar. Kjo krijon një "avantazh fillestar" ku modelet e motit arrijnë më lehtë pragjet ekstreme.

Mekanizmi është i dyfishtë: toka dhe ajri më të thatë ngrohen më shpejt se sa të lagështit, sepse energjia shkon drejt rritjes së temperaturës, jo avullimit. Një studim në revistën Nature — i përmendur nga ata.gov.al — tregoi se valët detare të nxehtësisë shtuan rreth 1°C në temperaturat pranë sipërfaqes gjatë qershorit 2023, duke e bërë atë qershorin më të nxehtë të regjistruar në Britani. Detet po ngrohen me 0,3°C për dekadë; deri më 2050 mund të jenë 2,5°C më të ngrohta.

Për zemrën, kjo do të thotë që trupi duhet të punojë më shumë për të ftohur veten — enët e gjakut zgjerohen, rrahjet e zemrës shtohen, presioni bie. Nëse keni probleme kardiovaskulare, kjo është e rrezikshme. Më të rrezikuarit janë të moshuarit, fëmijët, dhe personat me sëmundje kronike — sipas të dhënave evropiane të cituara nga ata.gov.al.

Gjumi: pozicioni është mit, cilësia është e vërtetë

Në mes të këshillave për valët e nxehtësisë, një mit që qarkullon është se fjetja në anën e majtë dëmton zemrën. Dr. Renato A. Apolito, kardiolog në Qendrën Mjekësore të Universitetit Jersey Shore — i cituar nga Klan Kosova — e hedh poshtë kategorikisht: "Nuk ka studime të forta që tregojnë se një pozicion gjumi është më i mirë apo më i keq për zemrën." Njerëzit ndryshojnë pozicion gjatë natës pa e kuptuar; më e rëndësishme është nëse pozicioni pengon frymëmarrjen.

Problemi real, thotë Apolito, është apnea e gjumit — një çrregullim i padiagnostikuar shpesh që rrit presionin e gjakut dhe rrezikun e fibrilacionit atrial. Simptomat: lodhje ditore pavarësisht gjumit të mjaftueshëm, gërhitje e fortë, ndalime të frymëmarrjes gjatë gjumit. Nëse i keni, konsultimi me mjekun është i thjeshtë dhe trajtimi përmirëson ndjeshëm cilësinë e gjumit dhe shëndetin e zemrës.

Rekomandimi i tij është i qartë: 7–9 orë gjumë cilësor, pa u shqetësuar për anën.

Tre gjëra që mund të bëni këtë javë

1. Shtoni tranguj në ditë — jo si "detox", por si hidratim. Tranguji është 95% ujë dhe përmban fisetin, një flavonoid me veti antioksiduese dhe anti-inflamatore që studiuesit e kancerit po e hetojnë, sipas Ekonomia Online. Sasia e lartë e ujit ndihmon në ngopje, kontrollon mbikonsumimin, dhe mbështet tretjen përmes fibrave. Nuk ka magji këtu — është thjesht një mënyrë praktike për të shtuar ujë dhe lëndë ushqyese në ditë të nxehta, kur dehidratimi rrezikon zemrën.

2. Konsideroni ananas për muskujt dhe enët e gjakut. Ananasi përmban bromelain, enzimë që redukton inflamacionin, dhe sasi të larta kaliumi që vepron si zgjerues i enëve të gjakut — duke ulur tensionin dhe stimuluar qarkullimin, raporton Ekonomia Online duke cituar Telegrafin. Një sasi e vogël jep 130% të vitaminës C të rekomanduar ditore. Për njerëzit që vuajnë nga dhimbje muskujsh ose inflamacion i nyjeve në mot të nxehtë, kjo është një zgjedhje e mbështetur nga kërkimi, jo nga marketingu.

3. Vëzhgoni shenjat e apnesë së gjumit. Nëse zgjoheni të lodhur, gërhitni fort, ose dikush vëren ndalime të frymëmarrjes — kjo është më e rëndësishme se çdo pozicion fjetjeje. Diagnostikimi është i thjeshtë dhe trajtimi ndryshon jetën, thotë Apolito.

Kur kjo këshillë nuk mjafton

Këto masa janë për njerëzit relativisht të shëndetshëm. Nëse keni sëmundje kardiovaskulare të diagnostikuara, merrni ilaçe për presionin e gjakut, ose vuani nga diabeti — temperaturat ekstreme kërkojnë më shumë se tranguj dhe ananas. Në atë rast, biseda me mjekun për planin e valës së nxehtë është e domosdoshme. Gjithashtu, këshillat për ushqim nuk zëvendësojnë ujin — tranguji shtyn hidratimin, por nuk e zëvendëson atë.

Nëse jeni në diasporë — veçanërisht në Gjermani, Zvicër, ose Skandinavi — mos e nënvlerësoni këtë. Valët e nxehtësisë po arrijnë edhe atje ku klima historikisht ka qenë e ftohtë, dhe mungesa e kondicionerëve në banesa evropiane veriore e bën situatën më të rrezikshme se sa në Tiranë ose Prishtinë, ku njerëzit janë më të përgatitur.

Burimet:

• ATA — Analizë: A po bëhen më të shpeshta goditjet nga nxehtësia?
• Telegrafi — Pse po shohim rekorde temperaturash gjithnjë e më ekstreme?
• Klan Kosova — A dëmton zemrën gjumi në anën e majtë?
• Ekonomia Online — Çfarë i ndodh trupit nëse e hani vetëm një trangull në ditë?
• Ekonomia Online — Pse duhet të filloni të hani ananas sa më shpesh?

— Redaksia ZHURMA