Robert Elsie: albanologu që i dha zë botës shqiptare

PRISHTINË — Në një varrezë të vogël në Theth, midis maleve që ngrihen si mbrojtës të identitetit shqiptar, pushon trupi i Robert Elsie. Njeriu që nuk kishte gjak shqiptar, por që zgjodhi t’i përkiste Shqipërisë me shpirt, u varros atje më 18 tetor 2017, sipas amanetit që la pas vdekjes. Por Elsie nuk u kthye vetëm në tokë; ai u kthye në fjalë, në libra, në dokumenta që vazhdojnë të flasin për një kulturë që ai e ndriçoi për lexuesin ndërkombëtar.

Pse ka rëndësi

• Robert Elsie (1950–2017) ishte një nga albanologët më të shquar, autor i mbi 60 librave në anglisht, shqip dhe gjermanisht mbi letërsinë, folklorin dhe historinë shqiptare.
• Punimet e tij, si përkthimet e "Lahutës së Malcisë" dhe "Kanunit të Lekë Dukagjinit", u bënë referenca kryesore për studiuesit e kulturës shqiptare.
• Elsie punoi si interpret në Tribunalin e Hagës, duke përkthyer në rastet e Sllobodan Millosheviçit dhe të tjerë, por kontributi i tij më i madh mbeti në promovimin e trashëgimisë shqiptare.

Robert Elsie lindi më 29 qershor 1950 në Vankuver të Kanadasë, por jeta akademike e çoi nëpër universitetet më prestigjioze të Evropës: Berlinin, Parisin, Dublinin dhe Bonin, ku mbrojti doktoraturën më 1978. Që atëherë, ai vizitoi rregullisht Shqipërinë dhe Kosovën, duke u bërë një figurë e pandarë e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare në Prishtinë. Sipas gazetadielli.com, Elsie nuk ishte thjesht një studiues i arkivave, por një "urë e gjallë mes shqiptarëve dhe botës", që luftoi kundër harresës dhe denigrimit të kulturës shqiptare.

Kontributi i tij akademik është monumental. Elsie botoi fjalorë historikë, përkthime të veprave klasike shqiptare dhe studime mbi folklorin, dialektet dhe këngët popullore. Në një intervistë të përmendur nga gazetadielli.com, ai e përkufizonte misionin e tij kështu: "Nuk ka një përkufizim të vetëm për albanologjinë, por për mua thelbi i saj është të prezantoj shqiptarët dhe botën shqiptare para gjithë botës. Të tregoj se kush janë, cila është historia, kultura dhe jeta e tyre." Kjo qasje e bëri punën e tij të domosdoshme për çdo studiues që merret me kulturën shqiptare.

Një nga arritjet më të rëndësishme të Elsie ishte krijimi i një platforme digjitale ku publikoi tekste, fotografi të hershme dhe materiale historike. Sipas ata.gov.al, kjo platformë e bëri kulturën shqiptare të aksesueshme globalisht, duke i dhënë mundësi lexuesve ndërkombëtarë të eksplorojnë trashëgiminë shqiptare pa kufij. Përveç kësaj, Elsie dokumentoi dialektet shqipe në vende si Greqia, Mali i Zi, Italia dhe Turqia, duke krijuar një arkiv të pasur që mbetet një burim i vlefshëm për gjuhëtarët dhe historianët.

Vdekja e Elsie më 2 tetor 2017, si pasojë e sëmundjes së neuroneve motorike, u perceptua si një "goditje e madhe" për albanologjinë. Fjalët e tij të fundit, "Vdekja është kaq e mërzitshme. Kaq e ngadaltë. Veç pritet për të", pasqyrojnë një realitet të hidhur, por trashëgimia e tij vazhdon të jetë gjallë. Sipas Wikipedia (shqip), ai nuk kishte specifikuar në testament vendin e varrimit, por partneri i tij i jetës, Stephan Trierweller, vendosi ta varrosë në Theth, një vend që Elsie e kishte quajtur "Shangri-La shqiptar". Ceremonia e varrimit në Tiranë dhe Theth u shoqërua nga akademikë, politikanë dhe miq nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, duke dëshmuar ndikimin e tij pan-shqiptar.

Puna e Elsie nuk ishte vetëm akademike; ajo kishte një dimension politik dhe kulturor. Ai luftoi kundër stereotipeve dhe denigrimit të kulturës shqiptare, duke përdorur dokumentet dhe fakte shkencore për të dëshmuar lashtësinë dhe përkatësinë europiane të popullit shqiptar. Sipas gazetadielli.com, Elsie ishte një "avokat i flaktë i së vërtetës shqiptare", që i kumtoi botës vlerat më fisnike të këtij populli. Në një kohë kur Shqipëria dhe Kosova ishin ende të panjohura për shumë, Elsie i dha zë një kulture që kishte mbijetuar stuhitë e shekujve.

ZHURMA: Elsie nuk ishte thjesht një albanolog i huaj që studioi kulturën shqiptare; ai u bë pjesë e saj. Puna e tij tregon se si një individ mund të ndikojë në perceptimin e një kulture të tëra, duke e bërë atë të dukshme dhe të kuptueshme për botën. Në një epokë kur identiteti shqiptar shpesh është nën sulm, kontributi i Elsie mbetet një mbrojtje e fuqishme e trashëgimisë sonë.

Burimet:

• ata.gov.al — Robert Elsie, albanologu i shquar që prehet në Theth
• gazetadielli.com — Robert Elsie, udhërrëfyesi vullnetdashës i shpirtit shqiptar
• Wikipedia (shqip) — Robert Elsie
• Wikipedia (anglisht) — Robert Elsie

— Redaksia ZHURMA