Nxehtësia ekstreme: Si mbrojmë trupin dhe mendjen gjatë valëve të nxehtit

Imagjinoni këtë skenar: jeni në shtëpi, kondicioneri ka ndaluar së punuari ose nuk keni një të tillë, dhe muret e dhomës duken sikur po rrezojnë nxehtësi. Shumë prej nesh mendojnë se rreziku më i madh është jashtë, nën diellin e mesditës, por realiteti është më i rrezikshëm. Sipas të dhënave të raportuara nga Albeu, pjesa më e madhe e vdekjeve nga nxehtësia ekstreme ndodhin pikërisht brenda ndërtesave, ku hapësirat e mbyllura shndërrohen në "sera" që bllokojnë ajrin e nxehtë.

Pse ka rëndësi

• Temperatura mbi 40°C fillojnë të dëmtojnë funksionet e trupit, ndërsa mbi 42°C mund të jenë fatale.
• Nxehtësia nuk prek vetëm fizikisht, por rrit rrezikun për krizat e shëndetit mendor dhe vetëvrasjet.
• Shtëpitë me izolim të dobët mund të arrijnë temperatura të rrezikshme edhe për të rinjtë e shëndetshëm.

Kur temperatura ngjitet, trupi aktivizon mekanizmat e stresit për tërhequr gjakun drejt lëkurës për t'u ftohur. Kjo e detyron zemrën të punojë më fort, gjë që, siç shpjegon profesori Francesco Dentali i cituar nga ATSH, rrit ngarkesën mbi sistemin kardiovaskular. Për ata që vuajnë nga sëmundjet e arterieve koronare, kjo mund të çojë në infarkt ose goditje në tru. Por rreziku nuk është vetëm për të moshuarit; ABC News dhe ATSH listojnë disa gjendje specifike që përkeqësohen: nga diabeti (ku nxehtësia shkakton luhatje të sheqerit në gjak) deri te skleroza multiple, ku rritja e temperaturës pengon transmetimin e impulseve nervore (fenomeni Uhthoff).

Një tjetër rrezik i nënvlerësuar është dehidratimi. Shpesh e ngatërrojmë etjen me lodhje ose uri, por shenjat mund të jenë më subtile. James Morehen, nutricionist sportiv i cituar nga Telegrafi, vërejt një shenjë të papritur: era e keqe e gojës. Kjo ndodh sepse mungesa e lëngjeve redukton prodhimin e pështymës, duke lejuar grumbullimin e baktereve. Gjithashtu, dëshira e papritur për ushqime të kripura ose të ëmbla mund të jetë sinjali që organizmi po kërkon lëngje.

Ndikimi nuk ndalet te fiziku. Shëndeti mendor pëson një goditje të drejtpërdrejtë. Një studim i Universitetit të Oksfordit (2023), i referuar nga A2 CNN, zbuloi një rritje prej 9.7% të shtrimeve në spital për çrregullime mendore gjatë periudhave të nxehta. Edhe më alarmante është statistika nga American Journal of Psychiatry: çdo rritje me 1°C e temperaturës mesatare mujore shoqërohet me një rritje prej 2.97% të rasteve të vetëvrasjes tek të rinjtë 15–24 vjeç.

Çfarë mund të bëni këtë javë për të ulur rrezikun:

• Menaxhoni ambientin: Nëse jetoni në një ndërtesë me izolim të dobët, qëndroni në katet më të ulëta dhe mbylni perdeve gjatë orëve me diell për të penguar efektin e serës (Albeu).
• Monitoroni hidratimin: Mos prisni të ndjeni etje. Nëse vëreni dhimbje koke, vështirësi në përqendrim ose era e pakëndshme e gojës, pini ujë menjëherë (Telegrafi).
• Kujdes me ilaçet: Nëse përdorni antidepresivë apo diuretikë, konsultohuni me mjekun, pasi këto mund të rrisin rrezikun e dehidratimit dhe mbinxehjes së trupit (ABC News, ATSH).

Është e rëndësishme të kuptojmë se këshillat e përgjithshme të hidratimit nuk janë të mjaftueshme për të gjithë. Personat me sëmundje kronike renale ose ata që marrin medikamente specifike kanë nevojë për një regjim të kontrolluar, pasi mbushja e tepërt e trupit me lëngje pa mbikëqyrje mjekësore mund të jetë problematike për veshkat që nuk filtrojnë siç duhet.

Burimet:

• Albeu — Rreziku i nxehtësisë në ambiente të mbyllura
• Telegrafi — Dallimi mes etjes dhe dehidratimit
• A2 CNN — Ndikimi i nxehtësisë në shëndetin mendor
• ABC News — Sëmundjet që përkeqësohen nga vapa
• ATSH — Analiza e rrezikut termik mbi sëmundjet kronike

— Redaksia ZHURMA