Ngjarje · Luftërat botërore
Kongresi i Përmetit
–
Kur qëndresa u bë shtet, maj 1944
24–28 maj 1944 — Kongresi që ngriti organet e para të shtetit të ri, i dha fund de fakto monarkisë dhe përqendroi pushtetin në një parti të vetme.
Në fund të majit 1944, ndërsa lufta ende ziente nëpër male, rreth dyqind burra e gra u mblodhën në një qytet të vogël të jugut për të bërë diçka që deri atëherë asnjë kuvend shqiptar nuk e kishte guxuar në mes të një pushtimi: të shpallnin një shtet. Kongresi i Përmetit — 24 deri 28 maj 1944 — i dha fund de fakto monarkisë, ngriti organet e para të pushtetit të ri dhe e njohu Frontin Nacionalçlirimtar si përfaqësuesin e vetëm të popullit. Por po ajo tavolinë ku lindi shteti i ri e mbylli pushtetin brenda një partie të vetme. Përmeti është njëherazi akti themelues i Shqipërisë së pasluftës dhe çasti kur gjerësia e qëndresës u ngushtua në një ngjyrë.
Përmbajtja5 pjesë
Pse ka rëndësi
- Kongresi i Përmetit (24–28 maj 1944) shpalli organet e para të pushtetit të ri dhe njohu Frontin Nacionalçlirimtar si përfaqësuesin e vetëm të popullit.
- I dha fund de fakto monarkisë dhe njihet si akti themelues i Shqipërisë së pasluftës.
- Morën pjesë rreth dyqind delegatë (188 me të drejtë vote); po ajo tavolinë e ngushtoi pushtetin brenda një partie të vetme.
Përmeti, maj 1944
Zgjedhja e Përmetit nuk ishte e rastit. Jugu ishte zemra e lëvizjes partizane, terreni malor jepte mbrojtje, dhe qyteti ndodhej thellë në zonën e çliruar, larg garnizoneve gjermane. Konteksti ushtarak po ndryshonte me shpejtësi: Italia kishte kapitulluar që në shtator 1943, Gjermania naziste kishte marrë vendin, dhe qëndresa e udhëhequr nga Fronti Nacionalçlirimtar po fitonte terren. Ajo që i mungonte lëvizjes tashmë nuk ishte një ushtri — atë e kishte krijuar një vit më parë Konferenca e Labinotit, që ngriti Shtabin e Përgjithshëm nën komandën e Spiro Moisiut — por një organ që të fliste si shtet. Përmeti e mbushi këtë boshllëk.
Dyqind delegatë dhe një kongres i mbledhur në luftë
Kongresi u hap më 24 maj 1944 dhe zgjati deri më 28 maj. Sipas të dhënave të dokumentuara, morën pjesë rreth dyqind delegatë e të ftuar, prej tyre 188 me të drejtë vote — përfaqësues nga zonat e Korçës, Vlorë-Gjirokastrës, Beratit, Elbasanit, Tiranës, Pezës e Durrësit, si dhe nga organizatat rinore e të grave dhe nga brigadat partizane. Shumica ishin anëtarë të Partisë Komuniste Shqiptare, e cila deri atëherë e drejtonte Frontin nga brenda. Kuvendi ndoqi të njëjtin model si Këshilli Antifashist i Çlirimit Kombëtar të Jugosllavisë (AVNOJ) — një kongres rezistence që vishej me atributet e një parlamenti.
Çfarë vendosi Kongresi
Përmeti ngriti dy organe. I pari ishte Këshilli Antifashist Nacionalçlirimtar (KANÇ) — organi më i lartë ligjvënës e ekzekutiv, i shpallur si përfaqësuesi i vetëm i sovranitetit të popullit dhe shtetit shqiptar. KANÇ-i zgjodhi një Presidium prej njëzet e pesë vetash, në krye të të cilit u vendos Omer Nishani, mjeku e intelektuali që i dha kongresit fytyrën e tij përfaqësuese. I dyti ishte Komiteti Antifashist Nacionalçlirimtar — një trup me njëmbëdhjetë anëtarë, i pajisur me atributet e një qeverie të përkohshme. Kryetar i tij u zgjodh Enver Hoxha, dhe nënkryetar Myslym Peza.
Por qendra e vërtetë e rëndesës u vendos te një njeri i vetëm. Hoxha ishte njëkohësisht sekretar i përgjithshëm i partisë, kryetar i qeverisë së përkohshme dhe komisar politik i ushtrisë; kongresi i dha atij gradën Kolonel-Gjeneral dhe e konfirmoi Komandant të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare. Ndërsa Spiro Moisiu mbeti komandant i shtabit në terma ushtarakë, autoriteti suprem — politik dhe ushtarak njëherësh — tashmë kishte një adresë të vetme.
Vendimet politike ishin prerëse. Kongresi ia ndaloi kthimin në Shqipëri ish-mbretit Ahmet Zog, duke i dhënë fund de fakto monarkisë. Vendosi gjithashtu që të mos njihej asnjë qeveri tjetër e formuar brenda ose jashtë vendit pa pëlqimin e KANÇ-it — një klauzolë që godiste njëkohësisht qeveritë bashkëpunëtore me pushtuesin dhe çdo mundësi qeverie-mërgimi që t'i kundërvihej Frontit. Të gjitha qeveritë e mëparshme u shpallën të pavlefshme. Në gjuhën e Kongresit, kjo ishte "ndarja përfundimtare me të shkuarën".
Nga Përmeti te Berati: mbyllja e pushtetit
Kongresi i Përmetit nuk ishte fundi i procesit, por fillimi i tij. Pesë muaj më vonë, mbledhja e dytë e Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar në Berat (tetor 1944) e ktheu Komitetin Antifashist në Qeveri të Përkohshme Demokratike, me Enver Hoxhën kryeministër — hapi i fundit institucional para çlirimit të plotë në nëntor 1944. Kështu, brenda gjashtë muajsh, lëvizja që kishte lindur si front i gjerë antifashist — me komunistë, nacionalistë e malësorë në të njëjtën tryezë, siç ishin ulur dikur te Peza e te Mukja — u shndërrua në aparatin e një shteti nga i cili, brenda pak vitesh, mbeti vetëm partia fituese. Balli Kombëtar mbeti jashtë e kundër, dhe monarkistë si Abaz Kupi u kthyen në armiq. Përmeti i dha Shqipërisë institucionet e para të pavarura nga çdo patron i huaj; por po aty u vulos edhe monopoli që do të zgjaste dyzet e pesë vjet.
Burimet
Fakte të dokumentuara. Kongresi Antifashist Nacionalçlirimtar u mbajt në Përmet mes 24 dhe 28 majit 1944, me rreth dyqind delegatë e të ftuar (188 me të drejtë vote). Ai ngriti Këshillin Antifashist Nacionalçlirimtar (KANÇ) si organin më të lartë të pushtetit, me Presidium prej 25 vetash në krye të të cilit u zgjodh Omer Nishani, dhe Komitetin Antifashist Nacionalçlirimtar si qeveri të përkohshme me njëmbëdhjetë anëtarë, me kryetar Enver Hoxhën dhe nënkryetar Myslym Pezën. Hoxhës iu dha grada Kolonel-Gjeneral dhe u konfirmua Komandant i Përgjithshëm i ushtrisë. Kongresi ndaloi kthimin e ish-mbretit Zog, nuk njohu asnjë qeveri tjetër brenda ose jashtë vendit dhe shfuqizoi qeveritë e mëparshme. Kuvendi u modelua sipas AVNOJ-it jugosllav. Mbledhja e dytë e Këshillit në Berat (tetor 1944) e ktheu Komitetin në Qeveri të Përkohshme Demokratike.
Pozicionim. Kjo ekspozitë e trajton Përmetin si ngjarje të historisë kombëtare — çasti kur qëndresa mori formën e një shteti dhe kur monarkia mori fund — dhe jo si kremtim të partisë që doli fituese. Faqja ruan distancën skeptike: dokumenton njëkohësisht arritjen (institucione të para të pavarura nga çdo patron i huaj, në një vend që çliroi veten pa pritur ushtri të huaja) dhe koston (mbylljen graduale të gjerësisë politike në një monopol të vetëm). Premtimet e Frontit për vetëvendosjen e Kosovës, të shprehura te Konferenca e Bujanit (dhjetor 1943), mbetën jashtë vendimeve të Përmetit dhe u lanë për pas lufte — një hark tjetër i së njëjtës histori.
Referenca. Bernd J. Fischer, Albania at War, 1939–1945; Owen Pearson, Albania in the Twentieth Century: A History, Vol. I; Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History; procesverbalet e Kongresit të Përmetit të botuara në shtypin historik shqiptar; kryqëzuar me Wikipedia (kontrolluar përballë burimeve të mësipërme).
Lidhjet
10Personat
- Enver Hoxha — u zgjodh kryetar i Komitetit Antifashist dhe Komandant i Përgjithshëm — de fakto kreu i shtetit të ri
- Omer Nishani — kryetar i Kryesisë së KANÇ-it — kreu i parë simbolik i shtetit të ri
- Spiro Moisiu — komandanti ushtarak i shtabit të dalë nga Labinoti
- Abaz Kupi — monarkisti i mbetur jashtë qëndresës komuniste pas kësaj vije
Ngjarjet
- Konferenca e Labinotit (1943) — një vit më parë ngriti Shtabin e Përgjithshëm — ushtria që Përmeti do t'i jepte shtet
- Konferenca e Pezës (1942) — themelimi i Frontit Nacionalçlirimtar që Përmeti e bëri shtet
- Konferenca e Mukjes (1943) — marrëveshja e unitetit që u prish; gjerësia që Përmeti e la jashtë
- Rezistenca antifashiste shqiptare — lufta prej së cilës doli Fronti që u mblodh në Përmet
Vendet
- Përmeti — u mblodh në qytet, maj 1944
Organizatat
- Balli Kombëtar — krahu nacionalist që mbeti jashtë dhe kundër pushtetit të ri
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Ngjarjet →
Kongresi i Dytë i Manastirit (1910): përgjigjja ndaj shkronjës arabe
· 10 min
Masakra e Pastasellës: 106 burra të pushkatuar më 31 mars 1999
· 11 min
Masakra e Bellacërkës: 25 mars 1999, vrasjet te ura e hekurudhës
· 11 min
Masakra e Rezallës: të pushkatuarit e 5 prillit u fshehën në Serbi
· 11 min
Masakra e burgut të Dubravës: të burgosurit u pushkatuan pas bombave
· 12 min
Masakra e Qyshkut: 14 maj 1999, burrat e ndarë dhe tri shtëpitë në flakë
· 11 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar