Si e nderoitën studentët shqiptarë Moisiun në Vjenë të vitit 1920?

VJENË — Njëqind e gjashtë vjet pas zhvillimit të saj, një fotografi e datës 29 qershor 1920 vazhdon të flasë: ajo përjetëson darkën solemne që studentët shqiptarë të Vjenës organizuan për nder të Aleksandër Moisiut, artistit që kishte pushtuar skenat më prestigjioze të Evropës.

Jemi në qershor të vitit 1920. Shqipëria sapo kishte dalë nga një periudhë e turbullt pas Kongresit të Lushnjës. Në Vjenë, kjo gjeneratë studentësh nuk ndodhej atje thjesht për të marrë diploma — ata ishin "ambasadorët" e parë të një shteti që po përpiqej të merrte frymë.

Aleksandër Moisiu ishte emri që kishte pushtuar skenat gjermane, austriake dhe italiane. Ai interpretonte Hamletin, Faustin dhe Edipin pa mohuar kurrë origjinën e tij. Për studentët, ai ishte prova e gjallë se identiteti shqiptar nuk ishte pengesë për suksesin botëror, por pasuri.

Në atë kohë kur diplomacia zyrtare e Shqipërisë ishte ende e brishtë, diplomacia kulturore e personifikuar nga Moisiu ishte e vetmja që dëgjohej. Nën dritën e qirinjve dhe elegancën e salloneve vjeneze, rinia shqiptare i bëri homazh njeriut që i kishte dhënë zë kombit në hartën shpirtërore të Evropës.

Vjena e asaj kohe ishte një nga qendrat intelektuale më të rëndësishme të Evropës. Shumë prej atyre studentëve që e organizuan këtë darkë me kursimet e tyre modeste do të bëheshin më vonë profesorë, juristë, diplomatë dhe administratorë të jetës publike shqiptare.

Kjo fotografi, siç shkruan Albert Vataj, nuk është thjesht kujtim — është dokument historik që bashkon elitën intelektuale me elitën artistike të shqiptarëve. Njëqind e gjashtë vjet më vonë, ajo kujton se kombet bëhen të mëdha përmes kulturës, dijes dhe krijimtarisë, jo vetëm në fusha betejash.

Burim: Dielli (Vatra, SHBA)
— Redaksia ZHURMA