Manastiri i Cepos: kujtesa e hershme kristiane e Labërisë mbi Malin e Gjerë
Pse ky monument i Kategorisë I në Gjirokastër është quajtur vend i kuvendeve dhe kujtesës së hershme kristiane?
PLESAT — Manastiri i Cepos, në fshatin Plesat, është një Monument Kulturor i Kategorisë I, i vendosur në cep të Malit të Gjerë, poshtë një prerjeje shkëmbore tërthore që arrin disa dhjetëra metra lartësi. Vendndodhja e tij, e quajtur thjesht "Cepo", ofron një pamje dominuese mbi luginat e lumenjve Drino dhe Belica, me një horizont prej 270 gradësh.
Rreth manastirit shtrihen lëndina të gjera dhe mbi 10 burime uji, të rrethuara nga një pyll i gjerë me gështenja dhe drurë të tjerë. Kjo zonë ka qenë historikisht një pikë takimi dhe kuvendesh për banorët e Labërisë, duke u bërë simbol i kujtesës së besimit të hershëm kristian. Në shkëmbin e Cepos ruhen ende muret e vendbanimeve parakristiane, ku murgjër asketë jetonin në izolim.
Manastiri u rindërtua dhe zgjerua në vitin 1812, një datë e gdhendur në kambanën e tij. Kompleksi përfshinte kishën, banesën e Igumenit, ndërtesa për shërbime të tjera, si dhe haure për bagëti, të gjitha të rrethuara nga një mur guri i lartë me një portë druri të madhe dhe dy pezule për kuaj. Sot, vetëm kisha dhe ndërtesa e Igumenit janë ruajtur dhe restauruar, ndërsa pjesa tjetër e kompleksit historik është në gjendje të degraduar.
Gjatë shekullit XIX, Manastiri i Cepos ishte një qendër e pasur ekonomikisht dhe shumë e frekuentuar, si nga të krishterët, ashtu edhe nga myslimanët bektashinj të zonës. Aty mbaheshin panaire të mëdha dhe festa ku merrnin pjesë banorë nga krahinat e Labërisë, Delvinës, Përmetit dhe Janinës. Udhëtarë dhe luftëtarë të çetave gjetën strehim në këtë manastir, duke e kthyer në një simbol të bashkëjetesës dhe kuvendeve.
Sot, nga kompleksi i dikurshëm kanë mbetur vetëm kisha, e tipit bazilikë me kupolë, dhe një konak dykatësh me gurë të zinj dhe të bardhë. Konaku, i ndërtuar me harqe guri në katin përdhesë, ka dritare në të tre faqet e katit të dytë. Kisha përbëhet nga naosi, narteksi dhe hajati, me një çati njëujëse të mbuluar me tjegulla të kuqe. Naosi është një bazilikë trinefshe, e mbuluar me qemere cilindrike, ndërsa absida është e vogël dhe e ulët.
Muratura e manastirit është ndërtuar me gurë gëlqerorë dhe të zinj, të lidhur me llaç dhe gëlqere. Korniza e kishës është realizuar me gurë të vendosur në formë dhëmbësh sharrë, ndërsa harqet janë të gdhendura me gurë që kanë një plan më të thelluar se muratura. Burim: ATSH
— Redaksia ZHURMA
