Ushtria Çlirimtare e Kosovës: nga lufta e vitit 1998 deri te legjitimizimi i SHBA-s

PRISHTINË — “Nuk ka logjikë ushtarake kur automatiku godet automjetin nga tri metra, pesë metra dhe dhjetë metra. Ka qenë e paimagjinueshme.” — deklaroi Rrustem Mustafa, ish‑komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, në emisionin e "Histori e pa treguar" të Klan Kosova.¹

Pse ka rëndësi

• 19 qershor 1998: Këshilli i Sigurimit Kombëtar i SHBA-së vendosi të përfshijë përfaqësuesit e UÇK‑s në negociatat e ardhshme, duke i dhënë gjashtëdhjetë vjet më vonë legjitimitet ndërkombëtare.
• Strategjia ushtarake e UÇK‑s, sipas komandantëve të saj, tregoi aftësi taktike që sfidojnë parimet tradicionale, duke ndikuar në perceptimin perëndimor.
• Interventi i NATO‑s në 1999 shkroi fundin e konfliktit të hapur dhe krijoi një gjendje politike ku UÇK-ja kaloi nga grup i armatosur në partner diplomatik.

Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) u ngrit si organizatë gueril në vitet e fundit të viteve 1990, kur përplasjet me forcat serbe u thelluan në të gjithë territoret e Drenicës dhe Dukagjinit. Ajo mbikëqui një periudhë të trazuar, ku qytetarët shqiptarë përjetuan sulme masive, depërtime dhe plasaritje të shtëpive. Siç theksoi Mustafa, veprimet e UÇK-së shpesh ndodhnin “në afërsi ku prishej logjika ushtarake serbe”. Këta sulme, që përfshinin përdorimin e topave automatikë dhe minave në distanca të shkurtuara, u përshkruan nga komandanti si "paimagjinueshme" dhe ndihmuan në formimin e një “historie të suksesit” për forcën shqiptare në Kosovë.¹

Ndërkohë, në anën diplomatike, 19 qershor 1998 shënoi një kthesë historike. Këshilli i Sigurimit Kombëtar i Shteteve të Bashkuara, në përfaqësim të Presidentit Ibrahim Rugovë, vendosi që përfaqësuesit politikë të UÇK-së duhej të përfshiheshin në negociatat e ardhshme për statusin e Kosovës. Vendimi erdhi pas një serie takimesh të drejtpërdrejta mes diplomates amerikanë Christopher Hill dhe udhëheqësve të UÇK-së në Malishevë, ku raportimet nga terreni u mbuluan me "realitetin në terren" dhe rolin në rritje të UÇK-së.³

Ky vendim i SHBA-së e shënoi një legjitimizim të parë ndërkombëtar për organizatën ushtarake, duke e kthyer atë në një aktor politik. Për herë të parë, institucionet perëndimore filluan të e konsiderojnë UÇK-në jo vetëm si grup armiku, por edhe si partner për paqe dhe stabilitet. Si pasojë, presidenti Bill Clinton, në një telefonatë falënderuese me udhëheqjen politike të UÇK-së pas përfundimit të luftës, vuri në dukje kontributin e saj në vendosjen e paqes, duke e theksuar rëndësinë e veprave të saj në ndërtimin e institucioneve të reja. Këto informacione vijnë nga artikulli i Diellit, i cili lidh vendimin e NSC‑s me përpjekjet e diplomatëve amerikanë për të ndërruar rrjedhën e konfliktit.³

Ndërkohë, operacionet ushtarake të UÇK-së në Kosovë vazhduan të krijonin presion në strukturat serbe. Sipas Rrustem Mustafa-s, “automatiku” i UÇK-së arriti të godet objektiva armike në distanca prej tre, pesë e dhjetë metrash, duke i vënë në dilemë teoritë tradicionale të strategjisë ushtarake që përdorim në regjimin e atëherë serb. Këto veprime, megjithëse kritikuar nga anëtarë të disa medias përqëndrim të tepruar në “heroizimin” e luftës, shënojnë një moment kur grupi armik arriti të “ndërpresë” logjikën e kundërshtarit, një temë që përsëritet në raportimet e medias lokale dhe në diskutimet akademike për taktikat e luftërave të vogla.

Pas ndërhyrjes së NATO-s në korrik 1999, e cila u krye përmes bombardimeve masive kundër objekteve serbe, konflikti arriti në fund. Ndërhyrja ndërkombëtare çoi në ndalimin e operacioneve ushtarake serbe dhe në vendosjen e një administrate të përkohshme të kombëtorëve të Kosovës. Në këtë kontekst, roli i UÇK-së kaloi nga luftëtorë në partnerë të ndërtimit të institucioneve të reja, duke përfshirë krijimin e Këshillit të Kosovës, i cili u formua me anëtarë të përbashkët nga të dyja palët. Kështu, UÇK‑ja pati një transformim të rrallë, nga grup i armatosur në simbol të rezistencës kombëtare dhe më pas nga organ politik.

Ndërsa kujtimet për periudhën e konfliktit po shfaqen në media shqiptare, si Klan Kosova apo Lajmi.net, të cilat përsëritin deklaratat e Mustafa-s për aftësitë taktike, arti i kujtesës publike është në vijim. Artikujt në portalet Fjala, pavarësisht se përmbajnë vetëm listë titujsh, tregojnë se tema e “Rolit të mërgates shqiptare në kujtesën historike të Kosovës” është ende objekt i diskutimit, duke nënvizuar se kujtimet për UÇK‑në janë të gjalla në ndërgjegjen kolektive, por pa shtuar faktografikë shtesë që tërheqë vëmendjen e lexuesit.

Me një kombinim të veprimeve ushtarake kuriale, legjimitim politik ndërkombëtar dhe ndihmë ndërkombëtare, Ushtria Çlirimtare e Kosovës mori një vend të veçantë në historinë bashkëkohore të Ballkanit. Vlerësimi i saj nga komuniteti perëndimor – veçanërisht SHBA‑ja – ka bërë të mundur një rrugë drejt pavarësisë, të cila sot është e njohur gjerësisht. Megjithatë, kritikat për mënyrën se si kjo histori përshkruhet në narrative kombëtare duhet të mbeten të larta, duke u bazuar në fakte të provuara dhe duke shmangur mitologjinë heroike, në përputhje me standardin redaktoresk të ZHURMA‑s.¹

Burimet:

• Klankosova.tv — Komandant Remi: "Aksionet e UÇK‑s janë kryer në afërsi ku prishej logjikë ushtarake serbe"
• Lajmi.net — Komandant Remi: "Aksionet e UÇK‑s janë kryer në afërsi ku prishej logjikë ushtarake serbe"
• Dielli (Vatra, SHBA) — Kthesë historike për Kosovën: 19 qershori 1998 – Legjitimimi politik i UÇK‑s nga SHBA‑ja

— Redaksia ZHURMA