Çfarë parashikon marrëveshja Tetova-Gjakova për rrjetin universitar mbarëkombëtar?

Në sallën e Universitetit të Tetovës, më 22 prill, dy rektorë shkruan nën një marrëveshje që flitet sikur të ishte formaliteti i radhës — dhe vetëm në fundin e komunikatës zbulohet se nuk është. Prof. Dr. Jusuf Zejneli, rektor i UT-së, dhe Prof. Ass. Dr. Drilon Bunjaku, rektor i Universitetit “Fehmi Agani” në Gjakovë, i vendosën firmat në një tekst bashkëpunimi akademik, shkencor dhe profesional. Çfarë e bën ngjarjen më shumë se ritual protokollar është fjalia e fundit: të dy rektorët pranuan se në të ardhmen duhet të ndërtohet një “program i përbashkët mbarëkombëtar me të gjitha universitetet shqipfolëse për mobilitet të studentëve”.

Tekstualisht, marrëveshja mbulon atë që pritet nga çdo memorandum i kësaj natyre: projekte kërkimore të përbashkëta, mobilitet studentësh dhe stafi, programe studimore të përbashkëta, si edhe aplikime të përbashkëta në Erasmus+ dhe Horizon Europe. Por logjika më e thellë lëviz në një plan tjetër — atë të ndërtimit të një hapësire arsimore shqiptare që nuk lidhet vetëm me Brukselin, por edhe me veten.

Konteksti maqedonas

UT-ja ekziston zyrtarisht prej vitit 2004 — viti kur shteti e njohu një institucion që kishte nisur ilegalisht një dekadë më parë, si përgjigje e komunitetit shqiptar ndaj mungesës së arsimit të lartë në gjuhën amtare. Marrëveshja me UFAGJ-në vjen në një moment kur arsimi i lartë në Maqedoninë e Veriut po rishikohet nga themeli: qeveria e Mickoskit dhe koalicioni shqiptar VLEN kanë propozuar një Ligj të ri për Arsimin e Lartë, për të cilin koalicioni VLEN ka deklaruar në ditët e fundit se “arsimi shqip mbetet prioritet kombëtar”. Diskutimi politik brenda vendit fokusohet te reformat strukturore — statuset, financimi, akreditimi — kurse universitetet, siç duket, po hapin në paralel një front të dytë: bashkëpunimin rajonal që nuk pret kodin zgjedhor e as ndryshimet kushtetuese.

Këndi pan-shqiptar

Ideja e një rrjeti mbarëkombëtar nuk është e re, por rrallë shfaqet në tekst zyrtar. Universitetet shqipfolëse janë sot të shpërndara në pesë juridiksione — Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e Veriut, Mal të Zi dhe Serbi jugore — secila me kornizë të vetën ligjore, financuese dhe akredituese. Një program mobiliteti i përbashkët do të kërkonte njohje reciproke të krediteve, sisteme transparente të shkëmbimit dhe, më kryesorja, një koordinator që ka autoritetin të flasë për të gjithë. Deri tani, kjo rol ka qenë i paqartë: Agjencia Kombëtare e Cilësisë në Arsimin e Lartë në Tiranë, KAA-ja në Prishtinë dhe Bordi për Akreditim në Shkup operojnë të ndara, dhe çdo projekt i përbashkët lind nga vullneti bilateral i palëve.

Emrat e dy universiteteve kanë peshë simbolike. UT-ja është projekt i rezistencës dhe negocimit; Universiteti “Fehmi Agani” mban emrin e akademikut të vrarë në prill 1999. Që një marrëveshje mbarëkombëtare vjen pikërisht nga ky çift institucionesh nuk është detaj dytësor.

Çfarë të shikohet

Pyetja e parë: a do ta marrin këtë iniciativë rektorët e universiteteve të tjera shqipfolëse — Universiteti i Tiranës, Universiteti i Prishtinës, Universiteti i Shkodrës, Universiteti i Prizrenit, Universiteti i Ulqinit — dhe a do të propozohet një platformë e përbashkët. Pyetja e dytë: a do të ofrojnë ministritë përkatëse të arsimit mbështetje financiare, apo nisma do të mbetet peshë vetëm për universitetet. Pyetja e tretë, më e vështira: a do të pranohet një lloj “Erasmus-i shqiptar” si strukturë paralele — jo konkurruese me Brukselin, por plotësuese — apo do të qëndrojë si një rrjet informal i palidhur.

Ngjarja u zhvillua pa bujë; deklarata u lëshua vonë mbasdite dhe pa konferencë shtypi. Në një javë ku lajmi maqedonas mbizotërohet nga Kodi Zgjedhor, qeveria teknike dhe ikja e Arben Fetait për në Bruksel, një marrëveshje mes dy rektorëve mund të kalojë si fusnotë. Por fjalia e fundit e asaj komunikate — projekti mbarëkombëtar — është pikërisht lloji i fjalisë që vlen të ndiqet.

Burim: Tetova Sot, Tetova Sot

— Redaksia ZHURMA