Trashëgimia
Traditat, folklori, gastronomia dhe muzika — pasuria që bartim.
-
Sofra shqiptare: tryeza e ulët ku miku ishte i shenjtë dhe buka nuk hidhej kurrë
Më shumë se një tryezë e rrumbullakët në dysheme — sofra ishte një institucion i tërë: rendi i vendeve, shenjtëria e mikut dhe kodi i mikpritjes që Kanuni e mbronte me gjak.
-
Çarshia e Madhe e Gjakovës: gjysmë mijëvjeçari tregti, e djegur më 1999, e ringritur
Bazari më i vjetër dhe dikur më i madhi në Kosovë — qindra dyqane zejtarësh të radhitura sipas esnafeve, Xhamia e Hadumit në zemër, e shkrumbuar në luftë e ringritur nga hiri.
-
Kabaja me sazet: iso-polifonia që u zhvendos nga zëri në klarinetë
Formacioni i sazeve — klarinetë, violinë, llautë, def — e mori strukturën e iso-polifonisë vokale dhe e bëri instrumentale. UNESCO mbron gjysmën vokale; kabaja mbeti pa mburojë.
-
Ura e Vezirit: 200 metra gur mbi Drin, shtatë vjet ndërtim, tritol më 1978
Cilësuar vepra më e madhe inxhinierike osmane e shekullit XVIII në Ballkan, ura mbi Drinin e Bashkuar u ngrit me gëlqere të staxhionuar pesë vjet dhe u hodh në erë më 1978 për liqenin e Fierzës — sot mbetet vetëm në fotografi.
-
Komani: 160 hektarë mesjetë në rrëzë të Dalmacës
Vendbanimi Mesjetar i Komanit — Monument Kulture qysh më 1963 — shtrihet në mbi 160 hektarë mbi luginën e Drinit dhe mbahet i hapur nga puna e përditshme e specialistëve të trashëgimisë në Shkodër.
-
Kështjella e Gjirokastrës: nga Zenebishët te UNESCO, kalaja që ndërtoi një qytet
Një nga kalatë më të mëdha të Ballkanit: fortesa e Zenebishëve, kryevepra e Ali Pashës, burgu i tri regjimeve dhe skena e folklorit kombëtar — brenda një muri.
-
Dasma shqiptare: rituali i një jave që lidhte fise, jo dy familje
Shkuesi, unaza, paja, krushqit nën besë dhe fisheku që prindërit i vinin së bijës në pajë — dasma nuk ishte festë, por akti juridik me të cilin një shoqëri pa shtet rregullonte gjakun, pronën dhe aleancat.
-
Liqeni i Ohrit: më i vjetri i Evropës, mes Pogradecit dhe Ohrit
Liqeni më i vjetër i Evropës ndahet mes Pogradecit dhe Ohrit — dhe UNESCO sapo i dha pesë vjet afat për ta mbrojtur nga vetë suksesi i tij.
-
Shtriga: emri i saj është latin, riti që e kapte është krejt shqiptar
Edith Durham e regjistroi më 1909: kryqi prej kockash derri te dera e kishës ditën e Pashkëve, monedha e argjendtë e lagur në gjakun e vjellë. Fjala vjen nga latinishtja strīga — pra emri hyri në shqipe shekuj para se sllavët të mbërrinin në Ballkan.
-
Luleboje: dielli dhe hëna që gratë e Malësisë i mbanin të shkruara mbi dorë
Tatutë, ferrë, Dilli i Hotit — një traditë e dokumentuar nga Edith Durham e Mark Tirta, ku një popull pa shtet, pa shkollë e pa shtyp e mbajti kujtesën aty ku askush nuk mund t'ia digjte: mbi lëkurë.