Liqeni i Ohrit: më i vjetri i Evropës, mes Pogradecit dhe Ohrit

POGRADEC — Mbi një shkëmb që bie thikë mbi ujë, në perëndim të qytetit të Ohrit, ngrihet kisha e vogël e Shën Gjonit në Kaneo. Sipas raportit të ATSH-së të përcjellë nga KultPlus, ajo është ndërtuar në shekullin XIII dhe jep një nga pamjet më të njohura të gjithë rajonit: gur, ujë i qetë dhe male që marrin ngjyrë të artë në perëndim. Është pikërisht kjo pamje — bashkë me moshën e jashtëzakonshme të liqenit — që e ka bërë Ohrin një nga vendet ku peizazhi dhe historia rrinë bashkë.

Pse ka rëndësi

• Liqeni ndahet mes Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut; sipas Wikipedia-s shqip ka një sipërfaqe prej 349 km² dhe një thellësi deri në 289 metra.
• Rajoni i Ohrit është Trashëgimi Botërore e UNESCO-s; më 2026, sipas tetovasot.com, Komiteti vendosi të mos e kalojë në listën e rrezikut dhe i dha shtetit pesë vjet afat shtesë.
• Në ujërat e tij jetojnë specie endemike si korani (Salmo letnica) dhe belushka, që s'gjenden gjetkë në botë.

Për moshën e liqenit burimet nuk pajtohen plotësisht. Raporti i National Geographic, i përcjellë nga KultPlus, e llogarit ekzistencën e tij në rreth 1,5 milionë vjet, ndërsa Wikipedia e shqipes shënon një moshë prej 2 deri në 5 milionë vjetësh. Të dyja versionet e vendosin Ohrin ndër liqenet më të vjetra në botë. Sipas Wikipedia-s, liqeni u krijua nga një shembje e tokës, çka e vërtetojnë aktivitetet e shumta tektonike dhe ekzistenca e një mali rreth 100 metra nën nivelin e ujit; Graben-i i Ohrit–Korçës në jug është ende aktiv tektonikisht.

Gjeografia e liqenit është e ndarë, por e lidhur. Wikipedia e shqipes shënon një lartësi mbidetare prej 695 metrash dhe një sipërfaqe prej 349 km², me pjesën më të madhe në Maqedoninë e Veriut dhe pjesën tjetër në Shqipëri. Në breg shtrihen tre qytete: Ohri dhe Struga në anën maqedonase, Pogradeci në anën shqiptare. Uji vjen nga dhjetëra burime; një prej më të mëdhenjve gjendet pranë Manastirit të Shën Naumit, ku, sipas së njëjtës burim, del uji që rrjedh nga Liqeni i Prespës — 200 metra më i lartë. Në anën shqiptare, një burim i madh ushqen parkun e Drilonit pranë fshatit Tushemisht. Uji largohet në veri përmes lumit Drini i Zi, që kalon nëpër Strugë.

Kjo pastërti dhe kjo qarkullim burimesh mbajnë një jetë që nuk e ka askund tjetër. Wikipedia e shqipes numëron rreth 40 specie të rralla, ku më e njohura dhe ekonomikisht më e rëndësishmja mbetet korani, peshku i llojit Salmo letnica, si dhe belushka (Salmothimus ohridanus). Ky peshk endemik është edhe zemra e kulturës gastronomike të bregut: në raportin e ATSH-së, mbrëmjet përgjatë vijës së ujit përshkruhen me verë vendase, peshk të freskët të liqenit dhe muzikë live në lokalet buzë ujit. Peshku i Ohrit nuk është thjesht një pjatë — është vetë liqeni i shërbyer në tryezë, dhe fati i tij lidhet drejtpërdrejt me pastërtinë e ujit.

Bregu ka ruajtur edhe një trashëgimi njerëzore po aq të vjetër sa gjeologjia. Sipas KultPlus-it, qyteti i Ohrit është një labirint rrugicash me kalldrëm, shtëpish të periudhës osmane dhe kapelash bizantine, me dyqane të famshme perlash. Shëtitjet me varkë çojnë drejt jugut, në Manastirin e Shën Naumit, ku pallonjtë ecin lirshëm në oborr dhe pelegrinët vizitojnë varrin e shenjtorit. Shumë ture ndalojnë te Muzeu "Gjiri i Kockave", një rikrijim i një vendbanimi prehistorik mbi shtylla, i ngritur mbi ujin e kristaltë — dëshmi se njeriu ka jetuar mbi këto ujëra që prej mijëra vjetësh.

Vlerësimi ndërkombëtar ka ardhur bashkë me shqetësimin. Portali botasot.info e cilëson Ohrin një nga liqenet më të vjetra dhe më të thella në Evropë, i njohur për ujërat e kristalta dhe biodiversitetin e pasur. KultPlus raporton se National Geographic e renditi mes gjashtë liqeneve më të veçanta dhe ende jo të mbipopulluara të Evropës — krahas Bohinjit në Slloveni, Ennerdale Water në Mbretërinë e Bashkuar, Saimaa-s në Finlandë, Thun-it në Zvicër dhe Vassivière-s në Francë. Por vetë ky imazh idilik është nën provë.

Sepse mbrojtja e liqenit nuk është e garantuar. tetovasot.com raporton se më 24 korrik 2026, në sesionin e 48-të të Komitetit për Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s në Busan të Koresë së Jugut, u vendos që rajoni i Ohrit të mos regjistrohej në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Shteti mori një afat shtesë prej pesë vitesh për zbatimin e rekomandimeve mbi mbrojtjen e trashëgimisë natyrore dhe kulturore. Sipas së njëjtës burim, delegacioni maqedonas u udhëhoq nga ambasadori pranë UNESCO-s, prof. dr. Igor Nikolov, i cili theksoi se ruajtja e Ohrit është përgjegjësi kombëtare, por edhe detyrim i përbashkët me Republikën e Shqipërisë.

Ky është nyja e vërtetë e Ohrit: një liqen që ndahet mes dy shtetesh, por një ekosistem që nuk e njeh kufirin. Ujërat që ushqejnë Drilonin shqiptar dhe ato që rrjedhin nga Shën Naumi janë i njëjti trup uji; korani që përfundon në tryezat e Pogradecit dhe ai i Strugës është i njëjti peshk. Afati pesëvjeçar i UNESCO-s nuk është një çmim, por një kërkesë: liqeni më i vjetër i Evropës do të mbetet i pastër vetëm nëse të dyja brigjet e mbrojnë njësoj. Trashëgimia këtu nuk matet me shekuj, por me atë që del nga uji — dhe me sa gjatë do të vazhdojë të dalë.

Burimet:

• KultPlus (ATSH / National Geographic) — Ohri mes gjashtë liqeneve më të veçanta të Evropës, mosha, Kaneo, Shën Naumi dhe Gjiri i Kockave
• Bota Sot — Ohri, një nga liqenet më të vjetra dhe të thella të Evropës, me ujëra të kristalta dhe biodiversitet të pasur
• Tetova Sot — UNESCO nuk e regjistron rajonin e Ohrit në listën e rrezikut, jep pesë vjet afat shtesë
• Wikipedia (shqip) — të dhënat gjeografike, krijimi tektonik, burimet dhe speciet endemike (korani, belushka)

— Redaksia ZHURMA