Si u formua fshati Arbanas në Bullgari?

VELIKO TARNOVO — Fshati Arbanas, sot afër Veliko Tarnovos, u themelua në mes të shekullit XV nga shqiptarë ortodoksë të ardhur kryesisht nga zona e Kosturit dhe Epirit, tregtarë të dhenve që rrugëtonin deri në Danub dhe Vllahi përpara se të vendosen në këtë pllakë bullgare.

Me ferman të Sulltanit Sulejman të Madhërishmit, Arbanasi u dhurua dhëndrit të tij Rustem Pashës, Vezirit të Perandorisë dhe vetë prejardhje shqiptare; nga atë moment ngulimi shpejt u shpejtua me banorë të kamur që tregtojnë dhen, mish, lëkurë, prodhime qumështi, bakër, sapun dhe qirinj gjer në Bagdad, Indi dhe Persi.

Një hipotezë historike lidh popullimin e Arbanasit me plaçkitjet e Sulltan Bajazit II në Arbëri në vitin 1492; kronikosi osman Oruç shpjegon se pas pushtimit të Tepelenës, ushtarët osmanë "kapën çdo mashkull e femër, ua dogjën fshatrat dhe shtëpitë, shkatërruan dhe rrafshuan gjithçka", duke përballuar shkrirje të ngjashme me ato të Himarës.

Dokumentet osmane të kohës e quajnë këtë rajona "Arnavud Kariyeleri" — Fshatrat Shqiptarë — duke përfshirë edhe Gorna Oriahovicën, Dolna Oriahovicën dhe Liaskovecin; në vitet 1751, Arbanasi vetë regjistronte 236 shtëpi të krishtera shqiptare, ishuj të izoluar mes popullsisë bullgare.

Privilegjet e tyre u konfirmuan nga ferman i Sulltanit Mahmud II në korrik 1810, i cili garantoi qeverisje brendshme të pavarur dhe ndaloi hyrjen e huajve në trojet e "fshatrave të lira e të pavarura", një status i ngjashëm me atë të krahinës së Himarës në fillim të shekullit XVIII.

Tregtaria e gjerë — nga Vllahia dhe Hungaria deri në Poloni, Principatën e Moskës dhe Lindjen e Largët — e bëri Arbanasin një qendër ekonomike unike, ku afreskat dhe mbishkrimet kishtare ende dëshmojnë për identitetin e tyre arbëror pas pesëqind vitesh.

Burim: Gazeta Tema
— Redaksia ZHURMA