Person · Antikiteti
Pinnes
Mbreti-fëmijë i Ardianëve që nuk sundoi kurrë
Mbreti-fëmijë i Ardianëve (rreth 230–217 p.e.s.) — trashëgimtari i ligjshëm që e mbajtën peng kujdestarët: Teuta, Demetri i Farit dhe, në fund, Roma.
Ai u bë mbret para se të dinte të ecte, dhe vdiq pa sunduar kurrë vërtet. Pinnes — i biri i Agronit dhe i Triteutës — trashëgoi mbretërinë detare të Ardianëve si foshnjë, pikërisht në çastin kur ajo ishte në kulmin e fuqisë. Por për gjysmë shekulli emrin e tij e mbajtën të tjerët: njerka Teutë si kujdestare, pastaj Demetri i Farit që u martua me t'ëmën dhe rrëmbeu fronin, e në fund Roma që e la gjallë vetëm si haraçpagues. Pinnes është nyja më e heshtur e Antikitetit ilir në këtë muze — fëmija-mbret përmes të cilit sovraniteti i një mbretërie u njoh në letër dhe u zbraz në fakt.
Përmbajtja6 pjesë
Pse ka rëndësi
- Pinnes, i biri i Agronit dhe i Triteutës, trashëgoi me ligj fronin ardian si fëmijë më 231 p.e.s., kur mbretëria detare ishte në kulmin e fuqisë.
- Për të sunduan të tjerët: njerka Teutë si kujdestare, pastaj Demetri i Farit si regjent pas martesës me t'ëmën, dhe në fund Roma që e "rivendosi" në fron si haraçpagues.
- Vdiq rreth vitit 217 p.e.s., afër 15 vjeç, pa sunduar kurrë vetë.
Kush ishte
Pinnes (greq. Πίννης) ishte mbret i Ardianëve, fisit ilir që nën të atin, Agronin, ishte bërë fuqia detare mbizotëruese e Adriatikut lindor, me qendër në Shkodër (Scodra). Lindi rreth vitit 230 p.e.s. nga martesa e parë e Agronit me Triteutën. Kur Agroni vdiq papritur më 231 p.e.s. — pak ditë pas fitores së madhe te Medioni — froni i takoi me ligj Pinnesit, ende fëmijë. Mbretërinë, në fakt, e mori njerka e tij, Teuta, gruaja e dytë e Agronit, si kujdestare në emër të të miturit.
Burimet e lashta e njohin Pinnesin si trashëgimtarin e ligjshëm: Apiani (Ilirika) dhe Kasi Dioni e përmendin me emër si mbretin e ri të Ardianëve. Pikërisht kjo ligjshmëri është gjëja e vetme që Pinnesi pati gjithnjë — dhe gjithnjë në duart e dikujt tjetër. (Vërejtje kritike: Polibi, burimi ynë kryesor për luftërat ilire, përqendrohet te Teuta e Demetri dhe nuk e emërton qartë fëmijën-mbret; prandaj kronologjia personale e Pinnesit rindërtohet nga disa burime, jo nga një i vetëm — dhe e ëma e tij ishte Triteuta, jo Teuta, ngatërresë që përsëritet shpesh.)
Kronologjia
- ~231Agroni vdes papritur në kulmin e fuqisë; Pinnesi, fëmijë, trashëgon me ligj fronin e Ardianëve.
- 231Teuta, njerka, merr kujdestarinë e mbretërisë në emër të Pinnesit të mitur.
- 229–228Lufta e Parë Ilire kundër Romës nën Teutën; mbretëria humbet.
- 228Sipas kushteve të paqes, Teuta abdikon dhe mbretëria i "rikthehet" Pinnesit — e reduktuar dhe haraçpaguese ndaj Romës.
- ~222Demetri i Farit martohet me Triteutën, t'ëmën e Pinnesit, dhe merr pushtetin si regjent, duke e lënë fëmijën në hije.
- 219Lufta e Dytë Ilire: Roma thyen Demetrin, që ikën te Filipi V i Maqedonisë; Pinnes mbetet mbret nominal.
- ~217Pinnes vdes, rreth 15 vjeç — pa sunduar kurrë vetë.
Kodi i ligjshmërisë: emri që mbeti, pushteti që iku
Bota ilire e Agronit u mbajt bashkë nga deti; mbretëria që ai la pas u mbajt bashkë nga një gjë tjetër — nga ligjshmëria e gjakut. Pinnesi ishte trashëgimtari i vetëm i ligjshëm, dhe pikërisht prandaj çdo fuqi që donte të sundonte Ardianët duhej të kalonte përmes emrit të tij. Teuta sundoi "për Pinnesin". Demetri u bë mbret duke u martuar me nënën e Pinnesit. Roma, kur deshi ta zbuste mbretërinë, nuk e shfuqizoi fëmijën — e "rivendosi" në fron dhe pastaj i kërkoi haraç. Emri i Pinnesit ishte çelësi i pushtetit; askush prej tyre nuk e theu atë çelës, sepse të gjithë kishin nevojë ta kthenin në bravë.
Ky është një model që përsëritet në gjithë historinë shqiptare: ligjshmëria si kod që mbijeton edhe kur pushteti real ka ikur. Ashtu si gjuha do të mbante bashkë rrjetin shqiptar njëzet shekuj më vonë, ligjshmëria dinastike e mbante bashkë mbretërinë ardiane — një fije e hollë identiteti që kalonte nga dora në dorë, gjithnjë e njohur, gjithnjë e zbrazur. Pinnesi nuk pati ushtri, nuk pati flotë, nuk pati vendim; pati vetëm emrin që të tjerët nuk mund të bënin pa të.
Vija e mohimit: mbreti që "nuk sundoi kurrë"
Fjalia me të cilën e mbyllin shpesh Pinnesin është therëse: ai "nuk sundoi kurrë". Por kjo nuk është dëshmi e dobësisë së tij — është portreti i një shteti të vogël të kapur mes perandorive. Pinnesi nuk sundoi sepse nuk e lanë: njerka, njerku dhe Roma morën me radhë atë që ligji ia kishte dhënë. Ta lexosh historinë e tij si dështim personal do të thotë ta lexosh me sytë e atyre që e zhveshën — të njëjtën vijë mohimi që e bëri "pirateri" mbrojtjen detare të Teutës dhe "dehje kremteje" vdekjen e Agronit.
Lexuar drejt, jeta e Pinnesit tregon të kundërtën e dobësisë: tregon sa e fortë ishte ideja e mbretërisë ardiane, që edhe kur mbreti ishte foshnjë e pastaj djalosh pa pushtet, askush nuk guxoi ta hidhte poshtë emrin e tij. Roma nuk e mbajti Pinnesin nga mëshira; e mbajti sepse përmes tij e kontrollonte mbretërinë me më pak gjak. Fëmija-mbret ishte instrument — por ishte instrument i domosdoshëm, dhe kjo domosdoshmëri është matësi i vërtetë i asaj çfarë kishte ndërtuar i ati.
Trashëgimia: nyja që mbyll një linjë
Me Pinnesin shuhet linja e drejtpërdrejtë e Agronit. Mbretërinë ardiane e mbajtën pas tij Skerdilaidi dhe i biri Pleurati — dega që, përmes Labeatëve, do të çonte te Genti, mbreti i fundit i ilirëve, që Roma do ta merrte rob më 168 p.e.s. Pinnesi është ura e heshtur mes lulëzimit të Agronit e Teutës dhe rënies përfundimtare gjysmë shekulli më vonë.
Në Muzeun Dixhital ZHURMA, Pinnesi është nyja që plotëson rrethin e shtëpisë mbretërore ardiane: Agroni që e ndërtoi fuqinë, Teuta që e mbrojti, Demetri i Farit që e tradhtoi, dhe Genti që e mbylli. Pinnesi qëndron në qendër të tyre — i panjohur për shumicën, por nyja përmes së cilës kalon e gjithë legjitimiteti. Iliria nuk ishte një emër në hartën romake; ishte një shtëpi mbretërore me ligj, gjak e trashëgimi, dhe Pinnesi është dëshmia se sa fort e mbante ai ligj edhe një fuqi që po e gëlltiste.
Burimet
Kjo faqe mbështetet në regjistrin historik antik dhe në studimet e mirënjohura, duke i ndarë faktet nga rrëfimi i njëanshëm i burimeve greko-romake. Burime parësore: Polibi, Historitë (libri II) për Luftën e Parë e të Dytë Ilire, vdekjen e Agronit dhe regjencën e Teutës; Apiani, Ilirika dhe Kasi Dioni, që e njohin Pinnesin me emër si trashëgimtar të ligjshëm. Studime: John Wilkes, The Illyrians (Blackwell, 1992); Pierre Cabanes, Les Illyriens de Bardylis à Genthios. Të dhënat kryesore: Pinnes, bir i Agronit dhe Triteutës, lindi rreth 230 p.e.s.; trashëgoi fronin e Ardianëve si fëmijë më 231; Teuta sundoi si kujdestare; pas paqes me Romën (228) u "rivendos" si mbret haraçpagues; rreth 222 Demetri i Farit u martua me Triteutën dhe mori pushtetin; pas Luftës së Dytë Ilire (219) Demetri iku në Maqedoni dhe Pinnes mbeti mbret nominal; vdiq rreth 217 p.e.s., afërsisht 15 vjeç. Vërejtje kritike: (1) e ëma e Pinnesit ishte Triteuta, gruaja e parë e Agronit — jo Teuta, e cila ishte njerka dhe kujdestarja; ngatërresa mes të dyjave është e shpeshtë në burime popullore. (2) Polibi nuk e emërton qartë fëmijën-mbret; ligjshmëria e tij vjen kryesisht nga Apiani e Kasi Dioni, prandaj disa hollësi dinastike janë rindërtim historik, jo dëshmi e drejtpërdrejtë.
Lidhjet
11Personat
- Mbreti Agron — i ati — themeluesi i fuqisë detare
- Mbretëresha Teutë — njerka që u bë kujdestare
- Triteuta — e ëma — gruaja e parë e Agronit
- Demetri i Farit — u martua me t'ëmën dhe rrëmbeu pushtetin
- Mbreti Gent — mbreti i fundit i linjës ilire
- Skerdilaidi — linja që trashëgoi mbretërinë
Ngjarjet
- Lufta e Parë Ilire — 229–228, pas së cilës u 'rivendos'
- Lufta e Dytë Ilire — 219, pas së cilës mbeti mbret nominal
Organizatat
Lajmi i fundit
- Meza Flores: Operacioni i ushtrisë në Sinaloa solli arrestimin e bosit të drogës
- Stojkoviq thotë se Milan Radoiçiq u lejua të kalonte kufirin
- Laszlo: Arritëm fitoren e parë në transfertë, treguam shpirtin e duhur
- Kraki: Kosova të trajtohet me standarde të barabarta në integrimin evropian
- Pacolli: Ndarja e 23.5 milionë eurove për banim social dhe të përballueshëm
- Kasami nderon veteranët e arsimit për Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar