Pleurati

Babai i Gentit dhe i biri i Skerdilaidës, Pleurati është mbreti ilir që historia e kalon shpejt — sepse ai nuk humbi asnjë luftë dhe nuk bëri asnjë kthesë dramatike. E megjithatë nën të mbretëria ardiane arriti shtrirjen e saj më të madhe territoriale. Paradoksi qëndron pikërisht aty: Pleurati e zgjeroi mbretërinë duke hequr dorë nga pavarësia e saj. Atje ku Skerdilaida luftoi mes Maqedonisë dhe Romës, Pleurati zgjodhi përfundimisht — qëndroi aleat besnik i Romës nga fillimi në fund — dhe Roma e shpërbleu me toka të marra prej armikut. Mbretëria ilire nuk ishte më një qendër për vete; ishte një klient i mbrojtur, ura e qetë mes tradhtisë së babait dhe revoltës vetëvrasëse të të birit.

Kush ishte

Pleurati ishte mbret i ardianëve, dinastisë detare ilire me qendër në gjirin e Rizonit, e cila në kohën e Agronit e të Teutës kishte sunduar një pjesë të madhe të bregut lindor të Adriatikut. Ai ishte i biri i Skerdilaidës dhe, sipas konvencionit të studiuesve, numërohet zakonisht si Pleurati III — për ta dalluar nga sundimtarë më të hershëm me të njëjtin emër, ndonëse numërimi vetë është një rindërtim modern mbi një kronologji të copëtuar.

Burimet antike e shfaqin për herë të parë krah të atit: rreth viteve 212–211 p.e.s., kur Roma po luftonte Filipin V në Luftën e Parë Maqedonase, Polibi dhe Tit Livi e përmendin Pleuratin bashkë me Skerdilaidën mes aleatëve të traktatit romako-etolik. Ai pra nuk e trashëgoi politikën pro-romake — u rrit brenda saj. Kur Skerdilaida vdiq rreth vitit 206 p.e.s., Pleurati e mori fronin tashmë i lidhur me fuqinë që po ngrihej në perëndim.

Mbreti që zgjodhi Romën — dhe u shpërblye

Vendimi që e përcakton Pleuratin erdhi në Luftën e Dytë Maqedonase (200–197 p.e.s.). Ndërsa Filipi V i Maqedonisë — i njëjti që dikur kishte mashtruar Skerdilaidën mbi para të premtuara — shtynte drejt bregut ilir, Pleurati qëndroi pa lëkundje krah Romës. Pas disfatës së Filipit te Kinoskefale (197 p.e.s.), komisioni romak që ndau plaçkën e luftës i dha Pleuratit Lihnidën (Ohrin) dhe partinët — toka që kishin qenë nën Filipin. Këtë e dëshmon qartë Tit Livi (libri XXXIII). Me atë shpërblim, mbretëria ardiane u shtri thellë në brendësi, deri te liqeni i Lihnidës — më larg se kurrë.

Por shtrirja kishte një çmim që nuk shkruhej në traktat: çdo kilometër i ri ishte dhuratë e Romës, jo fitore e Ilirisë. Pleurati e mbajti besnikërinë edhe më pas. Rreth vitit 189 p.e.s., gjatë luftës romake kundër etolëve, Livi e tregon duke dërguar gjashtëdhjetë lembe — anijet e shpejta ilire që dikur kishin tmerruar Adriatikun për vete — tani në shërbim të flotës romake. Rrjeti detar që Teuta e kishte ngritur si fuqi më vete, nën Pleuratin lundronte nën urdhër të huaj.

• 212–211Pleurati përmendet krah Skerdilaidës mes aleatëve të Romës në traktatin romako-etolik — dëshmia e parë te Polibi e Livi.
• ~206Vdes Skerdilaida; Pleurati bëhet mbret i vetëm i ardianëve, tashmë i lidhur me Romën.
• 200–197Lufta e Dytë Maqedonase: Pleurati qëndron aleat besnik i Romës kundër Filipit V.
• 196Pas Kinoskefales, Roma i jep Lihnidën dhe partinët të marra nga Filipi (Livi XXXIII) — shtrirja më e madhe e mbretërisë ardiane.
• ~189Dërgon 60 lembe në ndihmë të flotës romake në luftën etole (Livi XXXVIII).
• ~181Vdes; e trashëgon i biri, Genti — mbreti i fundit ilir.

Nyja: ura mes tradhtisë dhe revoltës

Vlera e Pleuratit për historinë shqiptare nuk është te betejat — ai pothuajse nuk udhëhoqi asnjë të vetën të madhe — por te pozicioni që zë në vargun dinastik. Mes Skerdilaidës, që luhatej mes dy perandorive sipas asaj që paguante më shumë, dhe Gentit, që rreth vitit 168 p.e.s. do ta thyente besnikërinë romake dhe do ta paguante me shkatërrimin e mbretërisë, Pleurati është gjeneza e qetë: brezi që e provoi se nënshtrimi i kujdesshëm jep tokë e paqe.

Pikërisht kjo e bën rënien e Gentit edhe më tragjike. Pleurati ia la të birit një mbretëri më të madhe se kurrë — por edhe një varësi më të thellë se kurrë. Teli i rrjetit ilir, i tërhequr deri në fund nga ana romake, do të këputej te brezi tjetër. Pleurati është mbreti që ndërtoi qetësinë mbi të cilën do të shpërthente fatkeqësia: dëshmi se në një botë perandorish në rritje, edhe besnikëria më e zgjuar e blen vetëm kohë, jo sovranitet.

Burimet