Person · Antikiteti
Pleurati
Babai i Gentit, i biri i Skerdilaidës
Babai i Gentit, i biri i Skerdilaidës — mbreti që e zgjeroi mbretërinë ardiane duke hequr dorë nga pavarësia e saj. Shtrirja më e madhe e Ilirisë ishte dhuratë e Romës, jo fitore e saj.
Babai i Gentit dhe i biri i Skerdilaidës, Pleurati është mbreti ilir që historia e kalon shpejt — sepse ai nuk humbi asnjë luftë dhe nuk bëri asnjë kthesë dramatike. E megjithatë nën të mbretëria ardiane arriti shtrirjen e saj më të madhe territoriale. Paradoksi qëndron pikërisht aty: Pleurati e zgjeroi mbretërinë duke hequr dorë nga pavarësia e saj. Atje ku Skerdilaida luftoi mes Maqedonisë dhe Romës, Pleurati zgjodhi përfundimisht — qëndroi aleat besnik i Romës nga fillimi në fund — dhe Roma e shpërbleu me toka të marra prej armikut. Mbretëria ilire nuk ishte më një qendër për vete; ishte një klient i mbrojtur, ura e qetë mes tradhtisë së babait dhe revoltës vetëvrasëse të të birit.
Përmbajtja4 pjesë
Pse ka rëndësi
- Pleurati ishte i biri i Skerdilaidës dhe babai i Gentit — mbret i ardianëve nga rreth viti 206 p.e.s.
- Pas disfatës së Filipit V te Kinoskefale (197 p.e.s.), komisioni romak i dha Lihnidën (Ohrin) dhe partinët: mbretëria ardiane u shtri më thellë në brendësi se kurrë.
- Zgjerimi erdhi si shpërblim i besnikërisë ndaj Romës, jo si fitore ilire — më 189 p.e.s. Pleurati dërgoi gjashtëdhjetë lembe në shërbim të flotës romake.
Kush ishte
Pleurati ishte mbret i ardianëve, dinastisë detare ilire me qendër në gjirin e Rizonit, e cila në kohën e Agronit e të Teutës kishte sunduar një pjesë të madhe të bregut lindor të Adriatikut. Ai ishte i biri i Skerdilaidës dhe, sipas konvencionit të studiuesve, numërohet zakonisht si Pleurati III — për ta dalluar nga sundimtarë më të hershëm me të njëjtin emër, ndonëse numërimi vetë është një rindërtim modern mbi një kronologji të copëtuar.
Burimet antike e shfaqin për herë të parë krah të atit: rreth viteve 212–211 p.e.s., kur Roma po luftonte Filipin V në Luftën e Parë Maqedonase, Polibi dhe Tit Livi e përmendin Pleuratin bashkë me Skerdilaidën mes aleatëve të traktatit romako-etolik. Ai pra nuk e trashëgoi politikën pro-romake — u rrit brenda saj. Kur Skerdilaida vdiq rreth vitit 206 p.e.s., Pleurati e mori fronin tashmë i lidhur me fuqinë që po ngrihej në perëndim.
Mbreti që zgjodhi Romën — dhe u shpërblye
Vendimi që e përcakton Pleuratin erdhi në Luftën e Dytë Maqedonase (200–197 p.e.s.). Ndërsa Filipi V i Maqedonisë — i njëjti që dikur kishte mashtruar Skerdilaidën mbi para të premtuara — shtynte drejt bregut ilir, Pleurati qëndroi pa lëkundje krah Romës. Pas disfatës së Filipit te Kinoskefale (197 p.e.s.), komisioni romak që ndau plaçkën e luftës i dha Pleuratit Lihnidën (Ohrin) dhe partinët — toka që kishin qenë nën Filipin. Këtë e dëshmon qartë Tit Livi (libri XXXIII). Me atë shpërblim, mbretëria ardiane u shtri thellë në brendësi, deri te liqeni i Lihnidës — më larg se kurrë.
Por shtrirja kishte një çmim që nuk shkruhej në traktat: çdo kilometër i ri ishte dhuratë e Romës, jo fitore e Ilirisë. Pleurati e mbajti besnikërinë edhe më pas. Rreth vitit 189 p.e.s., gjatë luftës romake kundër etolëve, Livi e tregon duke dërguar gjashtëdhjetë lembe — anijet e shpejta ilire që dikur kishin tmerruar Adriatikun për vete — tani në shërbim të flotës romake. Rrjeti detar që Teuta e kishte ngritur si fuqi më vete, nën Pleuratin lundronte nën urdhër të huaj.
- 212–211Pleurati përmendet krah Skerdilaidës mes aleatëve të Romës në traktatin romako-etolik — dëshmia e parë te Polibi e Livi.
- ~206Vdes Skerdilaida; Pleurati bëhet mbret i vetëm i ardianëve, tashmë i lidhur me Romën.
- 200–197Lufta e Dytë Maqedonase: Pleurati qëndron aleat besnik i Romës kundër Filipit V.
- 196Pas Kinoskefales, Roma i jep Lihnidën dhe partinët të marra nga Filipi (Livi XXXIII) — shtrirja më e madhe e mbretërisë ardiane.
- ~189Dërgon 60 lembe në ndihmë të flotës romake në luftën etole (Livi XXXVIII).
- ~181Vdes; e trashëgon i biri, Genti — mbreti i fundit ilir.
Nyja: ura mes tradhtisë dhe revoltës
Vlera e Pleuratit për historinë shqiptare nuk është te betejat — ai pothuajse nuk udhëhoqi asnjë të vetën të madhe — por te pozicioni që zë në vargun dinastik. Mes Skerdilaidës, që luhatej mes dy perandorive sipas asaj që paguante më shumë, dhe Gentit, që rreth vitit 168 p.e.s. do ta thyente besnikërinë romake dhe do ta paguante me shkatërrimin e mbretërisë, Pleurati është gjeneza e qetë: brezi që e provoi se nënshtrimi i kujdesshëm jep tokë e paqe.
Pikërisht kjo e bën rënien e Gentit edhe më tragjike. Pleurati ia la të birit një mbretëri më të madhe se kurrë — por edhe një varësi më të thellë se kurrë. Teli i rrjetit ilir, i tërhequr deri në fund nga ana romake, do të këputej te brezi tjetër. Pleurati është mbreti që ndërtoi qetësinë mbi të cilën do të shpërthente fatkeqësia: dëshmi se në një botë perandorish në rritje, edhe besnikëria më e zgjuar e blen vetëm kohë, jo sovranitet.
Burimet
Kjo faqe mbështetet në regjistrin antik dhe në studimet e mirënjohura ilire, duke i ndarë faktet nga kornizimi i njëanshëm greko-roman. Burime parësore: Polibi, Historitë (për aleancën romako-etolike rreth 212–211 ku Skerdilaida e Pleurati përmenden bashkë) dhe Tit Livi — libri XXXIII për ndarjen e Lihnidës e të partinëve Pleuratit pas Kinoskefales (196 p.e.s.), dhe libri XXXVIII për gjashtëdhjetë lembet e dërguara në luftën etole rreth 189 p.e.s. — të dyja të shkruara nga këndvështrimi roman. Studime: John Wilkes, The Illyrians (Blackwell, 1992) për dinastinë ardiane; Pierre Cabanes, Les Illyriens de Bardylis à Genthios; N. G. L. Hammond mbi Maqedoninë antigonide dhe protektoratin ilir. Të dhënat kryesore: bashkëpërmendja me Skerdilaidën rreth 212–211; ngjitja në fron rreth 206; besnikëria romake në Luftën e Dytë Maqedonase; shpërblimi me Lihnidën e partinët më 196; lembet më 189; vdekja rreth 181 dhe trashëgimi te Genti. Vërejtje kritike: (1) Numërimi «Pleurati III» dhe disa data janë rindërtim modern mbi një kronologji antike të copëtuar — ne e shënojmë pasigurinë në vend që ta fshehim. (2) Shtrirja territoriale nën Pleuratin ishte dhuratë e patronazhit romak, jo fitore e pavarur ilire — fakt që burimet romake e paraqitin si bujari, ne si varësi. (3) Vlera e tij për historinë shqiptare s'është te lavdia ushtarake, por te vendi që zë në urën dinastike mes Teutës e Gentit.
Lidhjet
9Personat
- Skerdilaidi — babai, mbreti që ai e trashëgoi
- Mbreti Gent — i biri, mbreti i fundit ilir
- Agroni — paraardhësi i shtëpisë ardiane
- Mbretëresha Teutë — mbretëria detare ardiane nga e cila rrjedh
- Filipi V i Maqedonisë — armiku ndaj të cilit qëndroi krah Romës
Ngjarjet
- Lufta e Dytë Maqedonase — lufta ku besnikëria romake e shpërbleu me toka
Vendet
- Lihnida (Ohri) — toka me të cilën e shpërbleu Roma më 196
Organizatat
Lajmi i fundit
- Ymeri: Takimi me ambasadorin britanik trajtoi Avokatin e Popullit
- Zejnullahu: Ekonomisti që drejtoi Qeverinë në kohën e stuhive politike
- Sulmi me dron në Kiev shemb ndërtesën, kërkime për 14 persona
- Ahmeti takohet me Ramën: Biseduam vëllazërisht për interesat kombëtare
- Ramadani: Kriza e energjisë dëshmon dështimin e Qeverisë Kurti
- E ardhmja e Xherdan Shaqirit te Baseli mbetet e hapur
Lexo edhe
Personat →
Bardhyli: mbreti ilir që e mbajti Maqedoninë nën haraç
· 11 min
Hakif Zejnullahu: zëvendësi i heshtur që ra me Zahirin te Pestova
· 10 min
Pal Engjëlli: kryepeshkopi që la fjalinë më të vjetër të datuar shqip
· 11 min
Marin Barleti: dëshmitari shkodran që i dha Europës Skënderbeun
· 12 min
Hamza Kastrioti: nipi që kaloi te sulltani dhe ra rob në Ujëbardhë
· 11 min
Ilirikianët: perandorët ilirë të Romës që ndryshuan historinë
· 4 min
Koleksione · të dhëna të verifikuara
Nga lajmet më të lexuara sot
Përditësuar