Ndotja e ajrit në Maqedoni: Sezoni i ngrohjes sjell tejkalim të kufijve
Të dhënat e monitorimit shtetëror për vitin 2025 tregojnë se kufiri mesatar vjetor për grimcat PM2.5 është tejkaluar në dhjetë nga tetëmbëdhjetë pikat matëse.
Redaksia ZHURMA · · 4 min lexim
Maqedonia e Veriut është përfshirë nga një tjetër sezon ngrohjeje ku përqendrimet e grimcave ndotëse PM2.5 dhe PM10 shënojnë nivele të larta në disa qytete, ndërsa të dhënat e monitorimit shtetëror dëshmojnë se gjatë vitit 2025 kufiri mesatar vjetor për PM2.5 u tejkalua në dhjetë nga tetëmbëdhjetë pikat matëse në rang vendi. Ky problem mjedisor shfaqet më rëndshëm gjatë periudhës së vjeshtës dhe dimrit, kur rënia e temperaturave shoqërohet me shtim të ndotjes nga grimcat e dëmshme që rrezikojnë shëndetin e qytetarëve, siç raportohet për gjendjen në këtë vend.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Mjedisit Jetësor, vlera mesatare ditore e PM10 nuk duhet të kalojë nivelin prej pesëdhjetë mikrogramësh për metër kub më shumë se tridhjetë e pesë herë gjatë një viti kalendarik, ndërsa mesatarja vjetore nuk lejohet të jetë më e lartë se dyzet mikrogramë. Megjithatë, gjatë vitit të kaluar, përveç në Lazaropole, të gjitha pikat e tjera matëse në territorin e shtetit e kishin tejkaluar kufirin e lejuar për mbi tridhjetë e pesë ditë. Situata më e rëndë u regjistrua në Strumicë me njëqind e tetë ditë, e ndjekur nga Kavadari me njëqind e pesë ditë, Kërçova me njëqind e pesë ditë, Lisiçja me njëqind e katër ditë dhe Qendra me njëqind e një ditë.
Sa i përket përqendrimit mesatar vjetor të PM10, ai u tejkalua në nëntë nga shtatëmbëdhjetë pikat matëse me të dhëna nga monitorimi shtetëror, ku vlera më e lartë prej dyzet e nëntë mikrogramësh u shënua në Lisiçe, e pasuar nga Kërçova me dyzet e shtatë, Strumica me dyzet e gjashtë presje nëntë dhe Kavadari me dyzet e gjashtë mikrogramë. Ndërkohë, ndotja me grimca PM2.5 mbi normat e lejuara u regjistrua në lokacione si Gazi Babë, Karposh, Gostivar dhe Kumanovë, ndërsa në Tetovë vlerat arritën deri në tridhjetë e nëntë mikrogramë dhe ky qytet kryesoi gjithashtu për përqendrimet e PM10 që kaluan shtatëdhjetë e pesë mikrogramë për metër kub. Pikat në Lisiçe dhe pranë Rektoratit në Shkup shënuan ndotjen më të lartë me PM10 pranë kufirit prej pesëdhjetë mikrogramësh, kurse përqendrimi mesatar vjetor i PM2.5, që nuk duhet të kalojë njëzet e pesë mikrogramë, u tejkalua në dhjetë lokacione, me Kërçovën që regjistroi tridhjetë e një mikrogramë, Strumica njëzet e nëntë dhe Gostivari njëzet e shtatë, ndërsa në Shkup u dalluan Lisiçja me njëzet e shtatë presje gjashtë mikrogramë dhe Karposhi me njëzet e gjashtë presje gjashtë.
Lidhur me reagimet institucionale dhe shoqërore, Ministria e Mjedisit deklaroi se po zbatohet zbatimi i masave për përmirësimin e cilësisë së ajrit, por aktivistët vlerësojnë se këto ndërhyrje mbeten të pamjaftueshme për shkak se nuk i synojnë siç duhet burimet kryesore të ndotjes. Njëkohësisht, Komisioni Evropian ka evidentuar dobësi në sistemin e monitorimit dhe të menaxhimit të cilësisë së ajrit, duke lënë qytetarët të ekspozuar ndaj rreziqeve shëndetësore.
Përballë kësaj situate të rënduar, Instituti i Shëndetit Publik ka dhënë rekomandime specifike për qytetarët, duke sugjeruar që të qëndrohet në shtëpi nëse nuk ka nevojë për të dalë jashtë, ndërsa personat me probleme të mushkërive, të rriturit me vështirësi në zemër, të moshuarit dhe gratë shtatzëna duhet të shmangin aktivitetin e rëndë fizik dhe të qëndrojnë në hapësira të mbyllura. Gjithashtu, personat me astmë mund të kenë nevojë për përdorim më të shpeshtë të inhalatorit, rekomandohet përdorimi i maskave me efikasitet të provuar, ndërsa personat me sëmundje kronike duhet të ndjekin rregullisht terapinë dhe të kontaktojnë mjekun ose spitalin në rast të shfaqjes së simptomave, krahas shmangies së qëndrimit dhe aktiviteteve në natyrë.
Pyetje e përgjigje
Cilat qytete shënuan ndotjen më të lartë mesatare vjetore për PM2.5?
Kërçova regjistroi vlerën mesatare prej tridhjetë e një mikrogramësh, Strumica njëzet e nëntë dhe Gostivari njëzet e shtatë mikrogramë për metër kub.
Sa ditë u regjistrua tejkalim i PM10 në Strumicë vitin e kaluar?
Në Strumicë u regjistruan njëqind e tetë ditë me vlerë mesatare ditore mbi maksimumin e lejuar prej pesëdhjetë mikrogramësh.
Çfarë masash rekomandon Instituti i Shëndetit Publik gjatë ndotjes?
Rekomandohet qëndrimi në shtëpi, shmangia e aktiviteteve të rënda fizike në natyrë për të moshuarit dhe personat me sëmundje, përdorimi i maskave dhe ndjekja e terapisë.