Masakra e Lybeniqit: 25 maj 1998, ditë kur forcat serbe ekzekutuan 8 civilë në Pejë

PEJË — Më 25 maj 1998, forcat paramilitare serbe hynë në fshatin Lybeniq, afër Pejës, dhe ekzekutuan tetë civilë shqiptarë në një nga masakrat më të dhunshme të fillimit të Luftës së Kosovës. Ngjarja, e njohur si Masakra e Lybeniqit, mbetet një simbol i dhunës sistematike kundër popullsisë civile gjatë konfliktit.

Ramush Haradinaj, ish-kryetar i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, e përkujtoi ngjarjen në 28-vjetorin e saj, duke shkruar në Facebook: "Dhimbja për ta mbetet e pashuar, ndërsa kujtimi për ta është obligim i përhershëm. Sakrifica e tyre dhe e të gjithë të rënëve na obligon që të mos ndalemi asnjëherë së kërkuari drejtësi, derisa urdhërdhënësit dhe ekzekutorët e krimeve gjenocidale të kryera në Kosovë të marrin dënimin e merituar" (sipas botasot.info). Haradinaj iu referua viktimave si "martirë të ekzekutuar mizorisht", duke përmendur emrat e familjeve Hamzaj, Mehaj dhe Gogaj.

Pse ka rëndësi

• Masakra e Lybeniqit ndodhi në fazën fillestare të Luftës së Kosovës (1998–1999), kur forcat serbe intensifikuan sulmet kundër civilëve shqiptarë.
• Tetë civilët e vrarë ishin të pafajshëm, të izoluar nga konfliktet e armatosura, dhe u ekzekutuan në mënyrë sistematike.
• Ngjarja u dokumentua nga dëshmitarë dhe organizata ndërkombëtare, duke kontribuar në dëshminë e krimeve të luftës në Kosovë.

Si u zhvillua masakra

Sipas Wikipedia (shqip), ngjarja filloi rreth orës 6:45 të mëngjesit, kur një grup i armatosur — i identifikuar si pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) — sulmoi një automjet të policisë serbe në magjistralen Deçan-Pejë, afër Lybeniqit. Tre policë u vranë në këtë sulm. Pasdite, rreth orës 13:00, forcat paramilitare serbe mbërritën në fshat me automjete të blinduara dhe filluan të qëllonin me artileri dhe armë zjarri mbi banorët.

Paramilitarët hynë shtëpi më shtëpi, duke detyruar civilët të dilnin në oborr. Burrat u ndanë nga gratë dhe fëmijët, të cilët u urdhëruan të shkonin në Shqipëri. Tetë burrat e mbetur u rrahën dhe u ekzekutuan në mënyrë të egër. Viktimat përfshinin:

• Ibrahim Hamzaj (64 vjeç), Imer Hamzaj (53 vjeç), Dervish Hamzaj (51 vjeç) dhe Bashkim Hamzaj (23 vjeç), të gjithë nga familja Hamzaj;
• Zeqë Hamzaj (68 vjeç) dhe dy djemtë e tij, Gani (25 vjeç) dhe Rifat (24 vjeç);
• Haxhi Gogaj (22 vjeç), mysafir nga Deçani.

Masakra e 25 majit nuk ishte e vetmja në Lybeniq. Më 1 prill 1999, një njësi paramilitare serbe e njohur si "Çakallët", nën komandën e Nebojša Minić (nofka "Vdekja"), ekzekutoi 63 burra të mbledhur para xhamisë së fshatit. Dëshmitarët raportuan se viktimat u urdhëruan të shtriheshin përtokë para se të qëlloheshin me armë automatike (sipas Wikipedia (shqip)).

Lybeniqi: një fshat me histori të gjatë

Lybeniqi, i njohur edhe si Lubeniqi, është një fshat në komunën e Pejës, i vendosur në rajonin e Dukagjinit. Sipas Wikipedia (shqip), fshati përmendet që në shekullin XV në regjistrin osman të Sanxhakut të Shkodrës (1485), ku shfaqet me emrin "Luboliqi". Në atë kohë, fshati kishte vetëm 27 familje, kryesisht të besimit krishter, dhe banorët merreshin me bujqësi dhe blegtori.

Gjatë shekujve, Lybeniqi u shndërrua në një shembull të bashkëjetesës së fiseve shqiptare. Sipas të dhënave të vitit 2024, fshati ka rreth 650 banorë, shumica e tyre shqiptarë etnikë. Xhamia e Lybeniqit, e ndërtuar në vitin 1755, është një nga monumentet më të vjetra në rajon dhe u dëmtua rëndë gjatë Luftës së Kosovës, veçanërisht minareja e saj (sipas Wikipedia (shqip)).

Kërkesa për drejtësi vazhdon

Haradinaj, në postimin e tij, theksoi se sakrifica e viktimave të Lybeniqit "na obligon që të mos ndalemi asnjëherë së kërkuari drejtësi". Kjo kërkesë pasqyron një ndjenjë të përhapur në Kosovë, ku shumë familje presin akoma që urdhërdhënësit dhe ekzekutorët e krimeve të luftës të gjykohen. Deri më sot, vetëm një pjesë e vogël e krimeve të dokumentuara gjatë Luftës së Kosovës ka çuar në dënime ndërkombëtare.

Masakra e Lybeniqit mbetet një nga ngjarjet më të dokumentuara të dhunës kundër civilëve në fillim të konfliktit. Dëshmitë e mbledhura nga organizata si Human Rights Watch dhe Tribunalet Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë (ICTY) kanë kontribuar në përpjekjet për llogari, por procesi është i ngadaltë dhe shpesh i penguar nga mosbashkëpunimi i autoriteteve serbe.

Burimet:

• botasot.info — Haradinaj përkujton masakrën e Lybeniqit, thekson kërkesën për drejtësi
• zeri.info — Postimi i Haradinajt për viktimat e Lybeniqit
• lajmi.net — Përkujtimi i 28-vjetorit të masakrës
• Wikipedia (shqip) — Historiku i fshatit Lybeniq dhe detajet e masakrave

— Redaksia ZHURMA