Majlinda Kelmendi: xhudistja që i fitoi Kosovës medaljen e parë olimpike

Më 7 gusht 2016, kur gjyqtari ngriti dorën e Majlinda Kelmendit në finalen e kategorisë 52 kilogramë të xhudos në Rio de Zhaneiro, një shtet që një pjesë e mirë e botës ende nuk e njihte mori medaljen e tij të parë olimpike — dhe ajo ishte e artë. Katër vjet më parë, në Londër, të njëjtën atlete Komiteti Ndërkombëtar Olimpik nuk e kishte lejuar të garonte nën flamurin e Kosovës. Historia e Kelmendit është, para së gjithash, historia e një vendi që fitoi njohje mbi tatami para se ta merrte plotësisht mbi tryezën diplomatike.

Nga Peja, ku tatami ishte strehë

Kelmendi lindi më 9 maj 1991 në Pejë, në atë kohë pjesë e Jugosllavisë socialiste. Sipas biografisë së saj në Wikipedian shqip, ajo nisi të merrej me xhudo në vitin 1999 — një vit pas luftës — në klubin "Ippon" të qytetit, nën drejtimin e trajnerit Driton Kuka, i cili do të mbetej shoku i saj i palëkundur në ring gjatë gjithë karrierës. Shkolla e Kukës në Pejë nuk nxori vetëm një kampione: ajo u bë vetë një nyjë e xhudos kosovare, prej së cilës do të dilnin edhe emra të tjerë të kombëtares.

Progresi qe i shpejtë. Në vitin 2009 Kelmendi fitoi medaljen e artë në Kampionatin Botëror për të rinj në Paris; brenda pak vitesh ajo hyri në elitën e vërtetë të kategorisë 52 kilogramë.

Kampione bote pa një flamur

Momenti i saj i parë i madh erdhi në Kampionatin Botëror të vitit 2013, sërish në Rio. Aty Kelmendi mundi braziljanen Erika Miranda dhe i dha Kosovës titullin e saj të parë botëror në xhudo. Sipas raportimeve të kohës, fitorja nuk qe befasi: e renditur numër një në botë pasi kishte marrë eventin prestigjioz të Masterave, ajo erdhi si favoritja. Vitin pasues e mbrojti titullin botëror dhe u shpall xhudistja më e mirë në botë nga presidenti i Federatës Ndërkombëtare të Xhudos, Marius Vizer. Në dhjetor 2014, presidentja e Kosovës Atifete Jahjaga e dekoroi me "Medaljen Presidenciale të Meritave".

Paradoksi i karrierës së saj qëndronte pikërisht këtu: ishte kampione bote e një vendi që sportet olimpike ende nuk e pranonin si të tillë. Në Lojërat Olimpike të Londrës 2012, siç raportuan The Guardian dhe Reuters, Komiteti Ndërkombëtar Olimpik nuk e njihte Komitetin Olimpik të Kosovës dhe i refuzoi Kelmendit edhe kërkesën për të garuar si atlete e pavarur. Zgjidhja qe të garonte për Shqipërinë — një vendim që, për shumicën dërrmuese shqiptare të Kosovës, s'ishte kompromis por vazhdim i së njëjtës identitet. Në Londër ajo mundi finlandezen Jaana Sundberg në raundin e parë para se të humbte në të dytin.

Rio 2016: kur një medalje u bë njohje

Njohja erdhi ngadalë dhe përmes institucioneve. Në tetor 2014 KON-i i dha Komitetit Olimpik të Kosovës njohje të përkohshme dhe, më 9 dhjetor 2014, anëtarësim të plotë — një zhvillim që The Guardian e lidhi drejtpërdrejt me rrugën drejt Rios. Kështu Rio 2016 u bë paraqitja e parë e Kosovës në një Lojë Olimpike, dhe Kelmendi qe ajo që mbajti flamurin e vendit në ceremoninë e hapjes.

Më 7 gusht, ajo mbylli rrethin: ari në 52 kilogramë, medalja e parë olimpike në historinë e Kosovës. Për një shtet ende të kontestuar, tatami u shndërrua në një arenë ku flamuri dhe himni hynë në protokollin ndërkombëtar përpara se shumë kancelari t'i pranonin. Sikurse artisti Petrit Halilaj e çoi kujtesën e Kosovës në muzetë e mëdha të botës, Kelmendi e çoi emrin e vendit në podiumin olimpik — dy rrugë të ndryshme drejt të njëjtës njohje.

Kontestimi dhe fundi i tatamit

Rruga drejt Rios nuk qe pa hije. Në qershor 2016 dolën raportime se Kelmendi kishte refuzuar një test kontrolli të paskeduluar dopingu në Francë. Trajneri i saj këmbënguli se ajo ishte e pastër dhe se refuzimi erdhi ngaqë testuesi nuk kishte autorizim të vlefshëm nga Agjencia Botërore Antidoping. Çështja nuk pati pasoja disiplinore ndaj rezultateve të saj, por mbetet pjesë e dokumentuar e asaj vere.

Pas Rios, Kelmendi vazhdoi të garonte pa e përsëritur më atë kulm. Në vitin 2021 mori dy medalje bronzi — në Masterat Botërore të Dohës dhe në Grand Slam-in e Tel Avivit — dhe garoi në Lojërat e Tokios 2020. Pas tërheqjes nga gara, ajo kaloi në stolin e trajnerëve, duke bartur në brezin e ri të xhudistëve kosovarë shkollën që e kishte formuar vetë.

Ajo që i mbetet regjistrit është e thjeshtë dhe e matshme: një kampione bote dyfishe që u ngjit në majën e renditjes botërore, dhe një medalje ari që i dha një shteti të ri hyrjen e parë në historinë olimpike. Pjesa tjetër — debati për njohjen, flamujt, protokollet — ishte konteksti brenda të cilit ajo bëri punën e vet mbi tatami.

Burimet:

• Wikipedia shqip — biografia, karriera dhe titujt e Majlinda Kelmendit
• Wikipedia anglisht — kronologjia e garave dhe medaljeve
• The Guardian (2014) — njohja e Komitetit Olimpik të Kosovës dhe rruga drejt Rios
• Rio 2016 (arkiv) — Kosova fiton medaljen e saj të parë të artë
• TIME (arkiv) — profil nga Rio: xhudistja që hapi historinë olimpike të Kosovës

— Redaksia ZHURMA