Apollo 11: nata kur njerëzimi shkeli në Hënë

Më 21 korrik 1969, në orën 02:56 UTC, Neil Armstrong zbriti nga shkalla e modulit hënor «Eagle» dhe u bë njeriu i parë që shkeli në një trup tjetër qiellor. Rreth 600 milionë njerëz e ndoqën drejtpërdrejt — transmetimi më i madh televiziv i historisë deri atëherë. Tetë vjet pasi presidenti Kennedy e kishte shpallur si synim kombëtar, gara e hapësirës u vendos me një hap të vetëm.

Pse ka rëndësi

• Mbetet kulmi i garës së hapësirës mes SHBA-së dhe Bashkimit Sovjetik — beteja teknologjike qendrore e Luftës së Ftohtë, e zhvendosur nga raketat ushtarake te prestigji qytetërues;
• Programi Apollo mobilizoi rreth 400 mijë inxhinierë, teknikë e shkencëtarë dhe përshpejtoi teknologji që sot janë të përditshme — nga mikroçipet te materialet e reja;
• Fotografitë e Tokës së parë nga Hëna ndryshuan vetëdijen njerëzore për planetin — «pika e kaltër» u bë simbol i brishtësisë së tij;
• Gjashtë misione Apollo zbritën gjithsej 12 njerëz në Hënë deri më 1972 — askush s'është kthyer atje që atëherë, gjë që e bën 1969-n edhe më të jashtëzakonshme.

Nisja dhe udhëtimi

Apollo 11 u nis më 16 korrik 1969, në orën 13:32 UTC, nga Kepi Kennedy i Floridës, mbi raketën gjigante Saturn V — makina më e fuqishme që ishte ndërtuar ndonjëherë. Në bord ishin tre astronautë: Neil Armstrong (komandant), Edwin «Buzz» Aldrin (pilot i modulit hënor) dhe Michael Collins (pilot i modulit të komandës). Pas tri ditësh udhëtim, anija hyri në orbitën e Hënës.

«Shqiponja ka zbritur»

Më 20 korrik, Armstrong dhe Aldrin kaluan në modulin hënor «Eagle» (Shqiponja), ndërsa Collins mbeti vetëm në orbitë me modulin «Columbia». Zbritja nuk shkoi sipas planit: kompjuteri i bordit shpërtheu në alarme të mbingarkesës dhe zona e caktuar e zbritjes doli e mbushur me gurë. Armstrong mori drejtimin manual dhe e uli «Eagle»-n në Detin e Qetësisë në orën 20:18 UTC, me karburant për më pak se një minutë fluturim të mbetur. Fjalët e tij të para: «Houston, këtu Baza e Qetësisë. Shqiponja ka zbritur.»

Hapi i parë

Gjashtë orë e gjysmë më vonë, Armstrong zbriti shkallën dhe shqiptoi fjalinë që do të hynte në histori: «Një hap i vogël për njeriun, një kërcim gjigant për njerëzimin.» Aldrin iu bashkua rreth 20 minuta më pas. Për 21 orë e 36 minuta në sipërfaqe, ata mblodhën 21.5 kg mostra shkëmbinjsh, vendosën instrumente shkencore dhe ngulën flamurin amerikan — bashkë me një pllakë ku shkruhej: «Erdhëm në paqe, në emër të gjithë njerëzimit.»

Kthimi

Moduli i ngjitjes u nis nga Hëna më 21 korrik në orën 17:54 UTC, u bashkua me «Columbia»-n në orbitë dhe të tre astronautët u kthyen në Tokë. Kapsula ra në Oqeanin Paqësor më 24 korrik, në orën 16:50 UTC. Astronautët kaluan tri javë në karantinë — shkenca e kohës nuk përjashtonte dot mikroorganizma hënorë — dhe pastaj bota i priti si heronj.

Trashëgimia

Programi Apollo vazhdoi deri më 1972, kur Apollo 17 mbylli epokën e zbritjeve njerëzore në Hënë. Që atëherë, asnjë njeri s'e ka lëshuar orbitën e ulët të Tokës. Mostrat hënore ende studiohen; teknologjitë e programit mbetën themel i industrisë hapësinore; dhe fotografitë e asaj korriku — përfshirë atë të Aldrinit me Armstrongun e pasqyruar në vizierën e tij — mbeten ndër imazhet më të njohura që ka prodhuar njerëzimi.

Foto: Buzz Aldrin në Detin e Qetësisë, 21 korrik 1969, fotografuar nga Neil Armstrong (i dukshëm në vizierë) — NASA, AS11-40-5903, domen publik.