Junta shqiptare vendosi ta vriste Hasan Riza Pashën në Shkodër

SHKODËR — Junta shqiptare e oficerëve vendosi ta vriste Hasan Riza Pashën gjatë mbrojtjes së Shkodrës nga agresioni serbo-malazez i viteve 1912-1913. Vendimi ishte unanim, pasi pashai kishte planifikuar tërheqjen e trupave nga kalaja. Sqarimi vjen nga prof. Hasan Bello në gazetën Dielli.

Ai shkruan se po përgjigjet publikisht lexuesve që e pyesin, duke marrë shkas nga një emision televiziv për figurën e Esat pashë Toptanit e rolin e tij në mbrojtjen e Shkodrës. Emrat e oficerëve shqiptarë që organizuan vrasjen, siç shkruan Bello, i jep intelektuali Xhemal Kusi.

Më afër së vërtetës për ngjarjen, sipas Bellos, kanë shkruar Tahir Kolgjini me librin “Esat Pashë Toptani tradhëtar apo patriot?”, botuar në Stamboll më 1977 e ribotuar dy herë, dhe Ilir Ikonomi. Bello thotë se prej vitesh mbledh materiale arkivore për Luftën e Shkodrës, por studimi i nisur pret ende mbështetje financiare.

Bello mbështetet edhe te libri “Mbrojtja e Shkodrës”, botuar më 1933 nga dy ndihmësit e Hasan Riza Pashës, anëtarë të shtabit që drejtoi luftën, e ribotuar më 2007 nga Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Turke në Ankara. Sipas planit të pashait, forcat do të dilnin drejt portit austriak të Spicës, 60 kilometra larg qytetit.

Forcave u thuhej se flota osmane do të zbarkonte trupa në Tivar e Ulqin, por ishte truk motivimi. Plani u mësua nga Esat Pasha dhe oficerët, të cilët më kot u përpoqën ta bindnin pashain se terreni i Malit të Zi ishte shumë i thepisur. Mbi gjysmën e forcave ishin vullnetarë e rezervistë të mbledhur nga Esat Pasha.

Pas vrasjes, mbrojtja e qytetit vazhdoi gati tre muaj e gjysmë, derisa Fuqitë e Mëdha vendosën që Shkodra t’i ngelte shtetit të ardhshëm shqiptar. Betejat më të përgjakshme u zhvilluan pas vrasjes, mes tyre “Kasaphana e Bërdicës”, ku në disa orë humbën jetën nga të dyja palët më shumë ushtarë sesa gjatë viteve të LDB-së.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA