Dua Lipa: kufijtë e përgjegjësisë së një ylli pop ndaj publikut dhe politikës

Më 22 gusht 2022, presidentja Vjosa Osmani e emëroi Dua Lipa-n Ambasadore Nderi e Kosovës. Gjest simbolik i Kosovës ndaj një këngëtareje britanike — që ka emër shqip ("dua" nga ajo gjuhë), prindër prej Prishtinës, dhe një Festival Sunny Hill të cilin ajo dhe babai i saj e drejtojnë në Prishtinë çdo gusht. Por simboli, kur përmblidhet vetëm me ceremoninë, është i lirë; pjesa e shtrenjtë vjen kur dikush kërkon ta shndërrojë në politikë.

Pse ka rëndësi

• Më 22 gusht 2022 presidentja Vjosa Osmani e emëroi Dua Lipa-n Ambasadore Nderi e Kosovës.
• Lindur më 22 gusht 1995 në Londër nga prindër prishtinas, ajo drejton me të atin, Dukagjin Lipa, Sunny Hill Foundation (themeluar 2016) dhe festivalin që mbahet në Prishtinë që nga gushti 2018.
• Zëri i saj publik shtrihet përtej Kosovës — Palestina, Boris Johnson, Bernie Sanders e Joe Biden — dhe pikërisht kjo gjerësi e ngre pyetjen se çfarë mund t'i kërkohet me të drejtë një ylli pop dhe çfarë jo.

Lindur më 22 gusht 1995 në Londër, Dua Lipa është bija e Anesa-s dhe Dukagjin Lipa-s, që emigruan nga Prishtina drejt Anglisë në vitet '90. Familja u kthye në Prishtinë në vitin 2008, pas pavarësisë, kur Dua-ja ishte trembëdhjetë vjeç. Më pas ajo vetë u kthye e vetme në Londër në moshë pesëmbëdhjetë për të ndjekur muzikën — vendim i cili e bëri pop-ariste, dhe i cili tregon se ajo u kthye në Kosovë jo si emigrante e gjeneratës së dytë, por si dikush që e zgjodhi atje shtëpinë e prindërve dhe pastaj e zgjodhi përsëri Londrën për karrierën.

Sunny Hill — bamirësi me kornizë

Sunny Hill Foundation, themeluar në vitin 2016 me babanë e saj, Dukagjin Lipa, është struktura nëpërmjet së cilës ajo ka punuar në Kosovë. Festivali i parë mbahet në gusht 2018 në Prishtinë. Editioni i dytë, në 2019, mblodhi në skenë Miley Cyrus dhe Martin Garrix-in. Që nga atëherë, Sunny Hill është bërë pjesë e kalendarit kulturor veror të Prishtinës — koncert tre-ditor në një kryeqytet që rrallë sheh emra të kësaj madhësie.

Më 2021, Sunny Hill rindërtoi një kopsht fëmijësh në Tiranë i cili ishte dëmtuar nga tërmeti i nëntorit 2019. Punimet u përfunduan tetorit 2021. Shuma nuk u publikua. Modeli — bamirësi e ndërtuar mbi kapital kulturor të një ariste që e ka identitetin e bashkangjitur me brendin — është efektiv dhe i kufizuar njëkohësisht. Kufizimi nuk është faj i Dua Lipa-s; është natyra e modelit. Sunny Hill nuk është BE-ja, dhe Dua Lipa nuk është funksionare publike.

Aktivizëm publik, paqartësi institucionale

Dua Lipa flet për Kosovën në publik me konsekvencë që pak yje rrallëherë e bëjnë. Më korrik 2020 ajo postoi në Twitter një hartë të "Shqipërisë së Madhe" — gjest që u shfaq në mediat britanike si "kontroversial" dhe që ajo më pas e qartësoi si keqkuptim. Në janar 2021 ajo i ftoi qytetarët e Kosovës të votonin në zgjedhjet parlamentare. Më gusht 2022 ajo u bë ambasadore nderi.

Por Dua Lipa nuk është vetëm zëri shqiptar i Britanisë. Ajo ka folur për Palestinën — në qershor 2020 dhe përsëri më tetor 2023, kur nënshkroi letrën "Artists4Ceasefire". Ka folur kundër Boris Johnson-it. Ka mbështetur Bernie Sanders-in dhe Joe Biden-in (sepse, siç tha vetë, "NATO ndërhyri për Kosovën"). Ka folur kundër Trump-it. Ka folur për të drejtat LGBT, për shëndetin mendor, për BE-në.

Ky është pop-aktivizmi i shek. XXI: instagram-postim, t-shirt-bamirësi, deklaratë publike e shkurtër. Dua Lipa e bën këtë me konsekvencë që e bën të dukshme. Por gjithashtu — ne duhet ta themi me sinqeritet — pop-aktivizmi nuk është politikë. Politika kërkon strukturë: parti, pushtet, votim, përgjegjësi. Aktivizmi mediatik kërkon vetëm orë e mirë, mbledhës i mirë, audiencë e madhe. Dua Lipa i ka të treja — por kjo s'do të thotë se zëri i saj zëvendëson zërin politik që Kosova nuk e ka pasur kurrë në Bruksel apo në Uashington.

Çka mund të kërkohet

Po ky është pyetja e vërtetë: çka mund t'i kërkohet një ariste pop nga gjenerata e dytë e diasporës? Përgjigjja, mendojmë ne, nuk është "më shumë". Përgjigjja është: "ajo që po bën — me sinqeritet, pa fryrje." Sunny Hill është kontribut. Hapja e Festivalit në Prishtinë çdo verë është kontribut. Përmendja e Kosovës në çdo intervistë është kontribut. Që ne të kërkojmë më shumë do të ishte kthim i marrëdhënies, ku ne — gazeta, redaksia, lexuesi — të bëheshim shtuese e biografisë dhe jo lexues kritikë.

Dua Lipa është ariste pop e gjeneratës së saj. Identiteti i saj shqiptar është autentik dhe i tregueshëm. Ne mund ta dëgjojmë Future Nostalgia-n pa e bartur peshën e tregimit kombëtar mbi shpatullat e saj. Pesha s'duhet të jetë mbi atë; pesha duhet të jetë mbi institucionet që kanë detyrim të mbajnë çfarë ariste s'kanë.

Sunny Hill, viti pesë: çka ka mbetur

Festivali Sunny Hill në Prishtinë ka pasur tashmë gjashtë edicione (2018–2024, me një ndërprerje pandemie). Ka sjellë në kryeqytetin kosovar Miley Cyrus, Martin Garrix, J Balvin, Calvin Harris, Stormzy, Skepta, dhe — natyrisht — Dua Lipa-n vetë. Shifrat e biletave nuk janë publikuar gjithmonë, por organizatorët kanë konfirmuar që edicioni i 2019-s tërhoqi 60,000 vizitorë në katër ditë; edicioni i 2024-s rreth 80,000. Për një kryeqytet me 200,000 banorë, kjo është një shtytje e dukshme në ekonominë lokale të verës — restorantet, hotelet, taksitë e bëjnë muajin e tyre ndryshe.

Por Sunny Hill ka edhe një kornizë më të gjerë. Ai ka treguar — vit pas viti — se Prishtina mund të mbajë infrastrukturë festivalore të nivelit europian. Ka detyruar Komunën e Prishtinës dhe Ministrinë e Kulturës të zgjidhin lejet, sigurinë, transportin për mijëra njerëz në një natë. Ka prodhuar ekspertë teknikë lokalë — sound engineers, light designers, stage managers — që pa Sunny Hill-in nuk do të kishin ekzistuar në Kosovë. Pra, përveç parave që mblidhen nga bamirësia, festivali ka prodhuar kapacitet — ajo gjë që një shtet i ri ka nevojë më shumë se sa ka edhe vetë diasporë.

Dua Lipa ka thënë vazhdimisht se Sunny Hill është "letra e saj e dashurisë për Kosovën." Letra ka funksionuar. Edhe nëse e gjithë puna e saj politike tjetër — postimet, deklaratat, ambasada e nderit — do të kritikohej si pop-aktivizëm sipërfaqësor, mbeten 60–80 mijë njerëz në park të Sunny Hill-it çdo gusht. Kjo nuk është aktivizëm. Kjo është infrastrukturë.

Bisedimi yt me një ariste pop nga gjenerata e dytë e diasporës nuk është bisedim diplomatik, edhe nëse Kosova e ka veshur me titullin e Ambasadores së Nderit. Ajo që ne, redaksia, kërkojmë nga Dua Lipa nuk është më shumë postime, më shumë takime, ose më shumë ambasada. Ajo që ne kërkojmë nga shteti i Kosovës është një politikë e jashtme që funksionon pavarësisht ariste pop. Sunny Hill është pasur. Politika e Bashkimit Evropian është detyrë. Të dy nuk zëvendësojnë njëra-tjetrën. Dua Lipa ka bërë pjesën e saj. Pjesa tjetër është detyrë e atyre që e morën në punë e të cilët mbajnë çelësin.

Burim: Wikipedia — Dua Lipa; Sunny Hill Festival

— Redaksia ZHURMA