D4D: 37% e të rinjve kosovarë jashtë punës, arsimit ose trajnimit

Tridhjetë e shtatë për qind e të rinjve në Kosovë — pothuajse çdo i treti — nuk janë as të punësuar, as në arsim, as në trajnim profesional. Ky tregues, i njohur si NEET (Not in Employment, Education or Training), e vendos Kosovën në pozicion shqetësues krahasuar me rajonin: Shqipëria, Bosnja dhe Maqedonia e Veriut regjistrojnë normë papunësie rinore rreth 23 për qind.

Shifrat vijnë nga Indeksi i Pjesëmarrjes së të Rinjve, i zhvilluar nga Qendra Rinore për Ballkanin Perëndimor dhe Turqi (YHWBT) dhe i prezantuar rishtas nga Demokracia për Zhvillim (D4D) në Prishtinë. Indeksi mbulon të dhënat e vitit 2023 dhe mat Pjesëmarrjen Politike, Sociale dhe Ekonomike të rinisë në rajon — Kosova, Shqipëria, Bosnja, Maqedonia e Veriut dhe Turqia.

Kosova ka paradoksin demografik më të mprehtë të kontinentit: popullsia më e re në Evropë, por njëkohësisht një nga normat më të larta të përjashtimit të rinisë nga tregu i punës. Mbi një e treta e të rinjve ndodhen jashtë çdo sistemi — pa pagë, pa diplomë, pa perspektivë formale. Krahasimi me 23 për qind të rajonit nxjerr në pah se ky nuk është vetëm efekt i varfërisë, por dështim strukturor i politikave të punësimit dhe arsimit.

Hendeku i TIK-ut — midis sistemit akademik dhe nevojave të tregut — renditet si boshllëk kritik. Sektori i Teknologjisë së Informacionit dhe Komunikimit është motori kryesor i rritjes ekonomike në Kosovë, por institucionet arsimore nuk po prodhojnë punëtorë të gatshëm. D4D kërkon qasje proaktive: orientim profesional të integruar që nga shkolla e mesme, jo vetëm pas diplomimit universitar.

Nënpërfaqësimi politik mbetet sfidë e dytë e madhe: të rinjtë votojnë, por mbeten jashtë listave dhe vendimmarrjes. Për diasporën kosovar, kjo çështje ka dy fytyra — largimi i trurit dhe copëzimi i rrjeteve profesionale. Remitat mbajnë ekonominë familjare lart, por nëse kuadrot e reja emigrojnë pa perspektivë kthimi, investimi i diasporas kthehet në konsum, jo në zhvillim.

D4D nënvizon edhe mundësinë: mjetet digjitale mund ta zgjerojnë angazhimin rinor, por vetëm nëse ky angazhim përkthehet në ndikim real shoqëror. Projekti "Stronger Voices for Better Choices" — i financuar nga Bashkimi Evropian dhe mbështetur nga Fondacioni Ana and Vlade Divac — synon ta ngushëllojë atë hendek mes aktivizmit online dhe ndikimit institucional.

Çfarë vëzhgojmë tjetër: ASK (Agjencia e Statistikave të Kosovës) publikon rregullisht sondazhin e tregut të punës — vlerësimet e ardhshme do të tregojnë nëse norma NEET ka ndryshuar nga shifra e 2023-ës. Nëse punësimi i të rinjve nuk bëhet prioritet buxhetor eksplicit i qeverisë pas zgjedhjeve të ardhshme, hendeku do të thellohet.

Burim: Demokracia për Zhvillim (D4D) — Indeksi i Pjesëmarrjes së të Rinjve, Telegrafi

— Redaksia ZHURMA