Gjuha Shqipe
Një degë më vete e indoevropianishtes: rrënjët ilire, alfabeti, Buzuku, Çabej, dialektet dhe standardi — kujtesa më e vjetër e kombit.
- Miti 'shqipja s'ka letërsi të vjetër' Pohimi se shqipja qenka gjuhë pa letërsi të vjetër bie ndesh me një varg dëshmish nga viti 1462 e këtej; problemi s'ishte mungesa e fjalës, por persekutimi i shkrimit.
- Miti 'arbëreshët s'janë shqiptarë' Shpikur për t'i shkëputur nga trungu kombëtar, pohimi se arbëreshët janë diçka tjetër nga shqiptarët bie përtokë para gjuhës, ritit dhe historisë së tyre pesëshekullore.
- Gjergj Fishta dhe 'Lahuta e Malcís' Frati françeskan nga Zadrima që i dha shqipes epin e saj kombëtar — dhe që diktatura u përpoq ta fshijë, deri edhe nga varri.
- Kostandin Kristoforidhi: babai i gjuhës shqipe Elbasanasi që përktheu Dhiatën e Re në të dy dialektet, hartoi gramatikën e parë moderne dhe një fjalor me mbi njëmbëdhjetë mijë fjalë — duke i dhënë shqipes formën e një gjuhe kombëtare.
- Miti "shqipja është gjuhë e re": ngatërresa mes moshës dhe dëshmisë Pretendimi se shqipja është "gjuhë e re" ngatërron qëllimisht datën e shkrimit të parë me moshën e gjuhës — dy gjëra që gjuhësia i mban krejt të ndara.
- Toponimia: emrat e vendeve si dëshmi historie Shkodra, Nishi, Shkupi, Lipjani — emra qytetesh e lumenjsh që, duke kaluar nëpër ligjet e tingullit të shqipes, ruajnë gjurmën më të vjetër e më të heshtur të një populli në vendin e vet.
- Pjetër Budi e Frang Bardhi: vargu i parë dhe fjalori i parë i shqipes Dy peshkopë të Veriut katolik — njëri vuri vargun e parë në shqip, tjetri fjalorin e parë — dhe të dy e quajtën gjuhën amtare çështje kombi, jo vetëm kishe.
- Pjetër Bogdani: 'Çeta e profetëve' dhe proza e parë shqipe Me 'Cuneus Prophetarum' (Padova, 1685), peshkopi i Hasit i dha shqipes veprën e saj të parë origjinale në prozë — një enciklopedi diturie që mbylli epokën e shkrimtarëve gegë.
- Letërsia e vjetër gege dhe shkrimtarët veriorë Nga Buzuku te Bogdani, klerikët katolikë të Veriut shqip nisën letërsinë shqipe në gegërishte mes Kundërreformacionit dhe perandorisë osmane — me libra të shtypur në Romë e Padovë.
- Debati i sotëm për standardin: ribalancim apo ruajtje Gjysmë shekulli pas Kongresit të 1972-shit, shqiptarët ende grinden nëse standardi i tyre i njësuar duhet ribalancuar drejt gegërishtes — një debat ku gjuhësia, historia dhe politika ngatërrohen pa pushim.