Albtrans: korridori i kontrabandës së cigareve në Shqipërinë komuniste

TIRANË — Në fund të viteve ’60, Shqipëria komuniste ndodhej në një krizë të thellë ekonomike, pa asgjë për të shkëmbyer në tregun ndërkombëtar. Metoda e „kleringut“ midis vendeve socialiste nuk mjaftonte për të mbuluar borxhet e grumbulluara, veçanërisht për makineritë, infrastrukturën dhe mallrat e importuara. Në këtë kontekst, Enver Hoxha vendosi të firmosë një kontratë të pazakontë me një tregtar hebre, duke hapur kështu një korridor për kontrabandën e cigareve.

Kjo marrëveshje, e kundërshtuar me parimet socialiste, u realizua përmes ndërmarrjes „Albtrans“, e cila vepronte nën varësinë e Ministrisë së Punëve të Brendshme. Sipas dëshmive të Lorenc Nenshatit, ish-drejtorit të „Albtrans“ në vitet ’80, ndërmarrja u krijua si një rastësi, por shpejt u bë një biznes fitimprurës që zgjati 25 vjet, nga 1967 deri në 1991.

Nenshati tregon se Shqipëria nuk kishte asnjë eksperiencë në tregtinë ndërkombëtare, por u kap pas kësaj mundësie si „një hajdut që nuk të lëshon“. Tregu i cigareve funksiononte larg realitetit shqiptar, por regjimi e shfrytëzoi për të mbushur boshllëqet financiare. „Kleringu“ socialist, bazuar në shkëmbimin mall me mall, kishte dështuar, dhe Shqipëria nuk kishte asgjë për të ofruar në tregun e lirë.

Borxhet e grumbulluara me vendet e Lindjes e kishin futur Shqipërinë në një izolim të ri. Denoncimi i Traktatit të Varshavës, i justifikuar si një akt politik kundër revizionizmit, shërbeu edhe si një mënyrë për të shmangur presionin e borxheve. Megjithatë, kjo lëvizje e vetizoloi akoma më shumë vendin, duke e lënë pa mbështetje ekonomike dhe ushtarake.

„Albtrans“ u bë një nga bizneset më fitimprurëse të regjimit komunist, duke shërbyer si një kanal i fshehtë për të siguruar valuta të forta. Kontrabanda e cigareve nuk ishte vetëm një zgjidhje ekonomike, por edhe një shkelje e hapur e parimeve socialiste që regjimi pretendonte të mbronte. Kjo ndërmarrje, e cila filloi si një rastësi, u kthye në një nga shtyllat e ekonomisë së fshehtë të Shqipërisë.

Lorenc Nenshati, në kujtimet e tij, thekson se ky korridor kontrabande ishte një nga mënyrat e pakta për të siguruar valuta, pasi Shqipëria nuk kishte asnjë produkt konkurrues në tregun ndërkombëtar. Borxhet e akumuluara dhe mungesa e resurseve e kishin detyruar regjimin të kërkonte zgjidhje të jashtëligjshme, duke e kthyer vendin në një korridor të kontrabandës.

Kjo histori zbulon një anë të panjohur të ekonomisë së Shqipërisë komuniste, ku parimet ideologjike u sakrifikuan në altarin e mbijetesës financiare. Kontrabanda e cigareve nuk ishte vetëm një biznes, por një dëshmi e dështimit të sistemit socialist në përballjen me realitetin ekonomik.

Portretin e plotë të njeriut që e firmosi këtë marrëveshje — dyzet vjet pushtet dhe sistemi që i mbajti — e trajtojmë te Enver Hoxha: diktatori dhe sistemi i tij; këtu ndjekim vetëm një kanal financiar të atij sistemi, nga 1967 deri në 1991.

Burim: Koha.mk
— Redaksia ZHURMA