Si e shndërron izolimi në Shalë strategji për mbijetesë?

TIRANË — Lugina e Shalës në veriun e Shqipërisë, veçanërisht fshati Thethi, ka tërhequr për dekada kurëzimin e studiuesve shqiptarë dhe të huaj. Këtë zonë e përshkruajnë udhëpërshkruesit viktorianë si të izoluar, por realiteti është më i ndërlikuar.

Studiuesi amerikan i arkeologjisë Michael Galaty nga Universiteti i Michiganit vendosi të hetonte këtë paradoks. Ai bashkoi një grup ndërdisiplinar — arkeologë, antropologë, etnologë e epigrafë — që për vite me radhë kryen hulumtime në Luginën e Shalës. Ata intervistuan banorët, zhvilluan kërkime arkeologjike, analizuan të dhëna dhe hetuan arkiva.

Frukti i punës ishte libri "Dritë dhe hije" me nëntitullin "Izolimi dhe ndërveprimi në Luginën e Shalës në Shqipërinë e Veriut". Vepra u botua fillimisht në anglisht, por të martën 24 qershor u promovua në shqip në librarinë "Dukagjini" të Tiranës. Redaktorë të librit janë Michael Galaty, Ols Lafe, Wayne Lee dhe Zamir Tafilica.

Gjezia kryesore e hulumtimit: Lugina e Shalës nuk ishte e izoluar në mënyrën që përshkruante literatura e vjetër. Ndërkaq, popullsia atje kishte vetë përfituar nga imazhi i izolimit, duke e bindur vizitorët për këtë. Por në të njëjtën kohë, ata ndërvepruan me botën jashtë përmes marrëdhëniesh strategjike.

Galaty shpjegoi se, sipas grupit të tij, "ndërveprimi ishte njëfarë strategjie e mbijetesës". Popullsia shqiptare në përgjithësi ka aftësinë të mbijetojë në kushte të vështira, dhe Thethi është një shembull i qartë. Pyetja nuk ishte nëse ishin të izoluar, por si kombinuan izolimin me lidhjet e jashtë për të mbijetuar.

Antropologu Arsim Canolli e përmbledhur këtë gjetak kur e pyet Galatyn në panel: "Ju thoni se është vend i izoluar, por i hapur edhe për të negociuar — pra është njëfarë izolimi strategjik." Libri i ri jep të dhëna të panumërta të cilat mbështesin këtë konstatim për ecjen e popullsisë në histori.

Galaty kohët e fundit po përqendrohet në hulumtime arkeologjike në Kosovë, veçanërisht në rajonin e Dukagjinit, ku gjendet gjezia e trashëgimisë kulturore në territorium midis Istogut, Klinës, Pejës dhe Deçanit. Puna e tij vazhdon të ndërtojë urë midis studiuesve të rinj të huaj dhe zonave arkeologjike të Ballkanit të Veriut.

Burim: Koha.net
— Redaksia ZHURMA